Akkaraman koyunlarında PMSG ve FSH ile kızgınlık toplulaştırmasının bazı üreme hormonları üzerine etkileri

Mevcut çalışmanın amacı, Akkaraman koyunlarında çiftleştirme mevsimi içinde ve dışında gebe kısrak serumu (PMSG) ve follikül stimüle edici hormon (FSH) kullanılarak uygulanan kızgınlık toplulaştırmasının, plazma progesteron (P4), östrojen (E2) ve lüteinleştirici hormon (LH) miktarları üzerine etkilerini belirlemektir. Çalışmada mevsim içi (Eylül-Kasım; n=10) ve mevsim dışı (Nisan-Haziran; n=10) dönemlerde benzer yaş ve vücut ağırlığına sahip toplam 20 baş Akkaraman ırkı koyun kullanılmıştır. Her iki mevsimde kızgınlık toplulaştırma uygulamasından 96 saat önce bütün koyunlara 1 cc PGF2α kas içi enjekte edilmiştir. Daha sonra bütün koyunlara 0,30 g doğal progesteron içeren CIDR cihazı vajina içerisine yerleştirilmiştir. Her iki mevsimde CIDR uygulandıktan 12 gün sonra çıkartılmış ve koyunlar eşit sayıda olacak şekilde rastgele iki eşit gruba (n=5) ayrılmışlardır. Birinci grup içerisindeki koyunlara 600 IU PMSG ve ikinci gruptaki koyunlara 12 saat aralıkla iki defa 300 µl (20 mg/ml) FSH kas içi enjekte edilmiştir. Her iki mevsim döneminde intravajinal CIDR uygulamasında (0. gün), CIDR'ın çekilmesinde (12. gün) ve FSH veya PMSG enjeksiyonlarından sonraki 2. (14. gün) ve 5. (17. gün) günlerde bütün koyunlardan jugular vena'dan kan alınmıştır. Plazma P4, E2 ve LH konsantrasyonları ticari ELISA kitler kullanılarak belirlenmiştir. Mevsim içi dönemde hormon uygulamalarından sonraki 2. ve 5. günlerde PMSG uygulanan koyunlar FSH uygulananlara göre daha yüksek plazma P4 miktarına sahip iken (p<0,05), mevsim dışı dönemde deneme günlerinde plazma P4 miktarı bakımından muamele grupları arasında bir farklılık gözlemlenmemiştir. Benzer olarak, mevsim içi dönemde hormon uygulamalarından sonraki 2. günde PMSG uygulaması FSH uygulamasına göre plazma E2 miktarını arttırmasına rağmen (p<0,05), mevsim dışı dönemde plazma E2 miktarı bakımından deneme grupları arasında bir farklılık gözlemlenmemiştir. Her iki mevsimde plazma LH miktarı bakımında deneme grupları arasında bir farklılık gözlemlenmemişken, mevsim içi dönemde hormon uygulamalarından 2 gün sonra PMSG uygulamasının FSH uygulamasına göre plazma LH miktarını arttırma eğiliminde olduğu tespit edilmiştir (p=0,095). Sonuç olarak, Akkaraman koyunlarının kızgınlık senkronizasyonunda PMSG uygulamasının çiftleşme mevsiminde plazma hormon konsantrasyonu mevsim dışı döneme göre daha fazla etkilediği tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kızgınlık toplulaştırma, Mevsim, PMSG, FSH, Plazma hormon, Akkaraman