Akıllı hareketlilik ve engelsiz yaşam üzerine bir araştırma: Konya kenti örneği

Kentsel mekânda erişilebilirlik noktasında yer alan sınırlamalar engelli ve yaşlı bireyler için hareket kısıtlılığına neden olmaktadır. Bu sınırlamalar, fiziksel boyut ile birlikte sosyal boyutu da kapsamaktadır. Engelli bireylerin toplumsal yaşama katılımlarına imkân sağlayacak en önemli faktörlerden biri bilişim teknolojileridir. Bilişim teknolojileri sosyal, çevresel, ekonomik ve yönetimsel açıdan imkânlar sunmaktadır. Akıllı kentler kapsamında yer alan akıllı hareketlilik bileşeni kentsel erişilebilirlik noktasında yaşlı ve engelli bireyler için, kentsel mekânda kolay ve güvenli bir şekilde hareket etme imkânı sağlamaktadır. Engel gruplarına göre kent içindeki gereksinimler değişmektedir. Yaşlı ve ortopedik engelli bireyler kentsel mekânda yer alan geçiş noktalarında daha güvenli hareket etme imkânına gereksinim duyarken, görme engelli bireyler sesli yönlendirmelere gereksinim duymaktadır İşitme engelli bireyler ise görsel yönlendirmelere gereksinim duymaktadır. Bu gereksinimler doğrultusunda akıllı hareketlilik kapsamında akıllı durak, akıllı yaya butonu veya hareket derecesine göre trafik ışıklarında bekleme süresini uzatma gibi uygulamalar yer almaktadır. Bu uygulamalar kentsel erişilebilirliği artırarak engelli ve yaşlı bireylerin toplumsal yaşama katılmasına ve adapte olmasına imkân sağlamaktadır. Bu çalışmanın amacı, Konya kentinde yaşayan engelli ve yaşlı bireyler için akıllı hareketlilik uygulamaları ve erişilebilirlik kapsamında yapılan uygulamaları tespit etmektir. Çalışma kapsamında engelli ve yaşlı bireylerin yoğunlukta yaşadığı Konya kent merkezi ve Binkonutlar Mahallesi örneklem alanı olarak seçilerek engelli ve yaşlı bireylerin, kentsel mekânlarda karşılaştıkları sorunları saptamaya yönelik herkesin kente katılımının sağlanmasına ilişkin yaklaşımları ve uygulamaları ortaya koymak, engelli ve yaşlı bireyler için akıllı kent uygulamaları kapsamında engelsiz yaşam ve erişilebilirliğe yönelik değerlendirmeler yaparak öneriler geliştirmeyi hedeflemektedir. Çalışma yöntemi olarak; doküman incelemesi, gözlem, görsel malzeme analizi ve anket kullanılmıştır. Bu hedef doğrultusunda öncelikli olarak kuramsal ve kavramsal arka plan ortaya koyulmuştur. Daha sonra çalışma alanına yönelik analitik ve görsel analizler yapılarak; engelli ve yaşlı bireylerin akıllı hareketlilik kapsamında yapılan uygulamalar kapsamında farkındalık düzeylerini ölçmek amacıyla anket çalışması gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucuna göre, Konya kenti akıllı hareketlilik uygulamaları incelendiğinde yapılan uygulamaların araç ulaşımını destekleyen uygulamalara yönelik olduğu görülmektedir. Ülkemizde akıllı hareketlilik ve erişilebilirlik standartlarına yönelik düzenlemeler yapılsa bile uygulama düzeyinde oldukça yetersiz olduğu yapılan çalışma sonucunda ulaşılmıştır. Akıllı hareketlilik uygulamalarının etkin ve verimli bir şekilde kullanılması ve mevcut uygulamaların daha fazla geliştirilmesi için teknik altyapı ile birlikte teknolojik altyapının geliştirilmesi gerekmektedir. Konya kentinde, erişilebilirlik standartlarının kentin bütününde uygulanmaması akıllı hareketlilik politikalarının da uygulanmasını zorlaştırmaktadır. Akıllı hareketlilik uygulamaları ve erişilebilirlik standartlarına yönelik yapılan uygulamalar entegre bir şekilde düzenlenmelidir. Yapılan çalışmalar sonucunda ulaşılan en önemli sonuçlardan bir diğeri kenti kullanan diğer kullanıcıların, engelli ve yaşlı bireylere gösterdikleri tutum ve davranışların bilinçsizliğidir. Gerek sosyal hayat içinde vatandaş bilinci, gerek toplu taşıma araçlarında görevli personellerin davranış ve tutumları engelli bireylerin sosyal yaşama katılımını önemli bir ölçüde etkilemektedir. Bu bağlamda akıllı kent kavramı ilk olarak teknoloji boyutunu öne çıkarsa bile, sosyal, ekonomik etmenler ve kurumsal etmenlerin göz ardı edildiği ve sadece teknolojik anlamda yapılan yenilikler yetersiz kalacaktır. Akıllı kentler; teknoloji ile birlikte katılımcı ve kapsayıcı olduğu sürece anlam kazanacaktır.