Aktivite tabanlı maliyetlendirme sistemi ve elektro-mekanik endüstrisinde bir uygulama

ÖZET Günümüzde gelişen teknoloji ile birlikte, ortak pazarların kurulması, ürün miktarlarının ve çeşitliliğin artması firmaların daha emin adımlarla ilerleyebilmesi için, bütçelerinin gelir, gider dağılımını görmek ve kontrol etmek ihtiyacı önem kazanmıştır. Giderek karmaşıklığı artan üretim sürecine bağlı olarak meydana gelen değişiklikler, yeni maliyet sistemlerine ihtiyaç duyulmasına sebep olmaktadır. Ürün maliyetlendirmede günümüzde geliştirilmiş olan maliyet sistemleri yetersiz kalmaktadır. Bir çok işletmede direkt işçiliğe dayanan maliyet dağılım yöntemleri uygulandığından, maliyetlerin azalmasına rağmen, gerçekçi bir maliyet oluşumu zor olmaktadır. İleri imalat teknolojilerinin kullanıldığı üretim ortamlarında dolaylı maliyetler direkt maliyetlerden çok fazla olup, maliyetler ile dağıtım esasları arasındaki ilişki belirsiz hale gelmiştir Çalışmanın ilk bölümlerinde karmaşıklığı artan üretim sistemlerindeki değişiklikler, maliyet temel prensipleri, toplam maliyet, standart maliyet, standart maliyet saptama, bir toplam standart maliyet inşaası, gerçekleşen maliyetlerin inşaası, marjinal maliyetler, faaliyet tabanlı maliyet (ABC) konularının örnekleriyle birlikte açıklamasını bulabilirsiniz. Geleneksel maliyet sistemlerinde maliyetler, firma içerisinde hangi bölümde oluşursa o bölümde toplanırlar. Maliyet kontrolüde benzer harcama grupları için bütçelenen maliyetlerle bölümlerde gerçekleşen maliyetleri karşılaştırma şeklinde olmaktadır. Geleneksel maliyet sistemlerinden farklı olarak aktivite tabanlı maliyet (ABC) sisteminin felsefesi incelendiğinde şu anlayış görülür; bir işletmede faaliyetler kaynaklan, üretilen ürün veya hizmetler ise faaliyetleri tüketmektedir. Bu sisteme göre genel üretim giderlerinin ürünlere dağıtımında ürünlerin tükettiği faaliyet miktarı dikkate alınmaktadır. Bu yaklaşımla işletme fonksiyonları faaliyetler ve süreçlere göre ayrıştırılmaktadır. Böylelikle hem şirketin bütün giderleri yakından incelenebilmekte hem de kar getirmeyen faaliyetlerden kurtulma mümkün olabilmektedir. Hangi ürününün iyileştirilmesinin söz konusu olduğu, bu iyileştirmenin maliyetinin ne XIolduğu, hangi faaliyetler üzerinde iyileştirme yapılmasının gerekli olduğu gibi bir çok iyileştirme işlemlerinin gerçekleştirilmesinde de faaliyetlerin belirlenmesinin ve maliyetlendirilmesinin önemli bir katkısı olacaktır. Tasarlanan uygulama tamamen firma bünyesinde mevcut MPRII yazılımına adapte olarak geliştirilmiştir. Firmada ürün yapısındaki çeşitlilik, mevcut yazılımın aktif bir şekilde kullanılması, baza maliyet kalemlerinin gizliliği, özel maliyet raporları gibi özel nedenlerle başlanmıştır. Mevcut sisteme adapte olarak geliştirilen yöntem, yönetimin özel maliyet raporları istekleri ve varolan bir yazılıma adapte olması dolayısıyla aktivite tabanlı maliyet sistemine yaklaşım göstermektedir. Ancak tasarlanan yazılım tamamen firmaya özel bir yaklaşımdır. Aktivite tabanlı maliyet sistemine ait benzerlik hizmet ve faaliyetlerin gruplandırılması düşüncesinde aynen uygulanmıştır. Farklı olarak üretilen ürünlerin dönemler içersindeki yeri ve toplamdaki yeri bulunarak, tespit edilen katsayı yardımıyla hizmet ve faaliyetlerin tüketimi sağlanmıştır. Geliştirilen uygulamada en çok çaba veri tabanlarına ait bilgilerin doğruluğu kontrol esnasında olmuştur. Ayrıca hesaplama modüllerine ait alt modüllerin departmanlara yerleştirilmesi, geliştirilen uygulamanın sürecinde en büyük dilimi oluşturmaktadır. Maliyetlendirme modülüne ait her türlü sonuçlandırılmış veriye ulaşılabilecek şekilde tasarlanmıştır. Alınan her türlü rapor, gerçek maliyet değerlerine optimum olarak yaklaşmaktadır. Uygulama halen imalat sanayiinde önemli yer tutan bir firmada aktif olarak kullanılmaktadır. xu