Alacakaya (Guleman, Elazığ) Cr yatakları ve Koçali (Adıyaman) Cu cevherleşmeleri yakınında dere kumu jeokimyası

Bu çalışma kapsamında, Türkiye'nin güney ve doğusunda yer alan iki farklı cevherleşme ve tarım alanları civarındaki dere sedimentlerindeki toplam element konsantrasyonu ve kirlilik düzeyleri belirlendi. Ortalama konsantrasyonlara göre dere sedimentlerindeki cevherleşme kaynaklı toksik ağır metallerin birikmesi ve taşınmasını hem litolojik hem de antropojenik etkilerin kontrol ettiği belirlendi. Koçali Cu mineralizasyonu civarındaki dere sedimentlerindeki Mo, Cu, Pb, Zn, As, V ve Cr'un zenginleşme ve jeoakümülasyon faktor değeri kirlenmenin polimetalik cevherleşmeye hem litolojik hemde antropolojik etkilere bağlı olduğunu gösterdi. Alpin tipi Guleman Cr yatağı civarındaki dere sedimentlerindeki Pb, As, Ni, Sr ve Ba zenginleşme faktör değerleri ve Pb, As, Sr, Ba ve Rb jeoakümülasyon faktör değerleri bu elementlerin temel değerlerden yüksek olduğunu ve ağır kirlilik değerlerine işaret ettiği buna ilaveten Cr un zenginleşme faktör değerinin ise orta kirliliğe neden olduğu belirlendi ancak Cr değerlerinin bölgedeki temel değerlere oranlandığında orta kirlilik düzeyi belirlenirken yerkabuğu ortalama değere göre Cr zenginleşme faktör değerlerinin yüksek Cr kirliliğinin varlığını belirtmektedir. İnceleme konusunu oluşturan iki farklı bölge Koçali ve Guleman yerleşim yerleri içerisinde bulunmaktadır. Bu nedenle, bu çalışmada belirlenen kirlilik indeks değerleri dikkate alınarak bölgede multidisiplinler arası çalışmalar yapılarak insan sağlığı ve jeokimya arasındaki ilişkiler değerlendirilmelidir. Anahtar Kelimeler: kirlilik faktörü, zenginleşme faktörü, jeoakümülasyon indeks, Koçali Guleman dere sedimenti