Alevi-Bektaşi kültüründe cem ritüelleri ve müzik pratikleri: Samsun Canlar Derneği örneği

Türkiye, multi kültürlü yapıya sahip olan ülkelerden biridir. Bu multi-kültürel yapılardan biri de, Türk toplumunun önemli bir mozaiği olan Alevi-Bektaşi kültürüdür.Alevi-Bektaşîkollektif kültürünün önemli yapı taşlarından olan Cem ritüelleri ve müzik pratikleri, Alevi-Bektaşi inancının temel unsurlarını teşkil etmektedir. Bu tez çalışmasında, Alevi-Bektaşi kültürünün dinamikleri olan Cem ritüellerinin tarihi, sosyal kökenleri, yapısı, özellikleri, felsefesi ve müzik pratikleri "Samsun Canlar Derneği" örneklemi üzerinden ele alınmış ve incelenmiştir. Bu bağlamda Cem ritüelleri, toplumsal birlikteliğin güçlendirilmeye çalışıldığı, bu düşünceden hareketle dekollektif kültürel değerlerin gelecek kuşaklara doğru şekilde aktarılması amacı ile yapılmaktadır. Cem ritüellerinde müziğin de önemli bir yeri vardır. Cem müziği, özellikle saz eşliğinde icra edilir ve semahlarla birlikte ritüele katılır. Bu araştırmanın çalışma grubunu Samsun Canlar Derneğinde görev alan dede, zakir ve talipler oluşturmaktadır. Araştırmaya 5 dede, 4 zakir ve 10 talip katılmışlardır. Araştırmada yarı yapılandırılmış görüşme ve gözlem tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın bazı gözlemleri kayda alınmış ve birkaç tane cem örneği gözlemlenmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgulara üç başlık altında ele alınmıştır. Bunlar, Alevi-Bektaşi inancının temel esasları, Alevi-Bektaşi inancında cem ritüelleri, Samsun Canlar Derneğinde cem ibadeti içinde yer alan müzik pratikleridir. Birinci başlık altında, Alevi inanç biçimi, Alevilik-Bektaşilik farkı, Alevi-Sünni inancında tasavvufi farklılıklar ve Alevi Bektaşi kutsalları olmak üzere dört temaya ulaşılmıştır. İkinci başlık altında, cemde yapılan ritüeller ve Alevi-Bektaşi inancında ibadetler olmak üzere iki temaya ulaşılmıştır. Üçüncü başlık altında, ikrarlı cemlerde ve ikrarsız cemlerde müzik pratikleri olmak üzere iki temaya ulaşılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, Alevi-Bektaşi inancının temel esaslarının Hacı Bektaş Veli'nin 4 Kapı 40 Makam öğretisine dayalı olduğunu belirtmişlerdir. Cem ritüelleri içinde 3 sünnet 7 farz, 17 erkan, rızalık, musahiplik gibi kavramların yer aldığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Cemde 12 hizmet yürütüldüğü belirtilmiştir. İkrarlı cemlerde yer alan müzik pratiklerinin duaz, deyiş, mersiye, tevhid, miraçlama, semah ve gülbanklardan oluştuğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Bu müzik pratiklerinin yaşatılması için zakirlik kurslarının açılması ve bu konuda farklı süreklere ait müzik pratiklerinin incelenmesi önerilerinde bulunulmuştur..