Alevi uyanışı bağlamında âşıklık geleneği ve bir uyanış önderi: Ozan Rehberî

Sözlü kültür geleneğinin başlıca unsurlarından âşıklık geleneğini Alevi Uyanışı bağlamında inceleyen bu çalışma, âşıklık geleneği temsilcilerinden ve Alevi Uyanış önderlerinden Ozan Rehberî'nin yaşamı, sanatı ve eserlerinin derlenerek literatüre kazandırılması amacıyla hazırlanmıştır. Nitel bir araştırma olan bu çalışmada alan araştırması, etnografik araştırma, fenomenolojik araştırma ve durum çalışması yöntemleri model alınmıştır. Çalışmada öncelikle literatür taraması yöntemiyle edinilen bilgiler doğrultusunda kavramsal-kuramsal çerçeve oluşturulmuştur. Ardından nitel araştırmanın alan araştırması yöntemi ve bu yönteme ait görüşme tekniği ile birlikte veri toplama yöntemlerinden doküman analizi ve betimsel analiz yöntemlerinden yararlanılmıştır. Bu bağlamda alan araştırmalarından edinilen bilgilerin içerik analizi yapılarak İslamiyet tarihinde Aleviliğin ortaya çıkışından Alevi Uyanışına kadar uzanan süreç hakkında etnografik açıdan geniş kapsamlı bir görünüm sunulmuştur. Sonrasında geleneksel Türk halk müziğinin usta isimlerinden Arif Sağ, Musa Eroğlu, Yavuz Top ve Muharrem Temiz ile etik yaklaşım çerçevesinde görüşmeler gerçekleştirilerek Alevi Uyanışı olgusu fenomenolojik açıdan incelenmiş, âşıklık geleneğinin Alevi Uyanışı üzerinde nasıl bir etkisi olduğu açıklığa kavuşturulmaya çalışılmıştır. Tezin ana eksenini oluşturan Ozan Rehberî hakkında bilgi edinebilmek için ailesinden ve yakın çevresinden beş kişi ile etik yaklaşım çerçevesinde görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Ozan Rehberî hakkında ulaşılan yazılı, görsel, işitsel, elektronik tüm belgeler doküman analizi yöntemiyle tasnif edilmiş, incelenmiş ve yorumlanmıştır. Bu bağlamda tüm yönleriyle geniş kapsamlı bir şekilde incelenen Ozan Rehberî'nin âşıklık geleneği ve Alevi Uyanışı içerisindeki konumu hakkında çeşitli değerlendirmelerde bulunulmuştur. Âşıklık geleneğini ve Alevi Uyanışını farklı bir perspektifle değerlendiren ve özgün nitelikli bir araştırma olduğu öngörülen bu çalışmanın, herhangi bir akademik çalışmada yer almamış önemli bir âşıklık geleneği temsilcisini ve eserlerini literatüre kazandırması bakımından önemli olacağı öngörülmektedir. Anahtar Kelimeler: Geleneksel Türk Halk Müziği, Âşıklık Geleneği, Alevi Uyanışı, Uyanış Önderi, Ozan Rehberî.