Algılanan ebeveynlik tutumlarının psikolojik belirtiler üzerindeki etkisinde erkeklik rol normlarının aracı rolü

Algılanan ebeveynlik tutumları çocukların kişilik gelişimlerini, kendini gerçekleştirmelerini etkileyen; ebeveynlerin çocuklar üzerindeki davranış biçimlerinin algılanış şeklidir. Ebeveynlik tutumları duygusal sıcaklık, aşırı koruyuculuk ve reddedicilik olarak değerlendirilmektedir (Dirik ve ark., 2015). Erkeklik toplumsal normların içerisinde zamanla inşa edilen bir kavramdır ve bu nedenle tanımının yapılması zordur. Araştırmada yer alan erkeklik rol normları ise Thompson ve Pleck (1986) tarafından ele alınan statü, sertlik ve kadınsılık karşıtlığından oluşan üç alt boyutuyla ele alınmıştır. Psikolojik belirtilerin içeriğini ise anksiyete, depresyon, olumsuz benlik, somatizasyon ve hostilite oluşturmaktadır. Çocuklar, anne babalarının sahip oldukları ebeveynlik tutumlarını model alma yolu ile öğrenebilir. Model alma, çocukluk dönemlerinden başlayarak hayatımızın geri kalanında da etkisini gösteren öğrenme biçimleridir. Toplumsal cinsiyet rolleri, anne baba figürünün model alınması ve davranışlarının taklit edilmesi sonucunda öğrenilebilmektedir. Anne babaların sahip oldukları ebeveynlik tutumları, çocuğa yönelik beklentileri, ebeveynlerin inanç ve davranışları çocuğun sosyalizasyonunda etkili olabilmektedir. Kadınlar ve erkekler sahip oldukları toplumsal cinsiyet rolleri sebebiyle farklı ebeveyn tutumlarına maruz kalmakta ve ebeveynlerinin tutumlarından etkilenebilmektedirler. Çocukluk dönemlerinden itibaren bireyin hayatını şekillendiren sosyal etkileşimlerin sonucunda birçok psikopatolojinin gelişmesine yol açan psikolojik belirtiler oluşabilmekte ve psikolojik belirtiler üzerinde bireyin sahip olduğu erkeklik rol normları etkili olabilmektedir Algılanan ebeveynlik tutumları ile psikolojik belirtiler arasındaki ilişkilerin ele alınması ve bu ilişkide erkeklik rol normlarının aracılık rolünü belirlemek araştırmanın temel amacını oluşturmuştur. Katılımcıların yaş, cinsiyet, yaşanılan şehir, anne eğitim durumu ve baba eğitim durumu gibi demografik değişkenler ile erkeklik rol normları arasındaki ilişkilerin incelenmesi de araştırmanın diğer bir amacını oluşturmuştur. Çalışma online anket yöntemiyle 18-49 yaş arası beliren yetişkinlik ve orta yaş döneminde yer alan 585 gönüllü katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara Demografik Bilgi Formu, Kısaltılmış Algılanan Ebeveyn Tutumları Ölçeği-Çocuk Formu, Erkek Rolleri Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri uygulanmıştır. Araştırma kapsamında SPSS 26 programı aracılığı ile gruplararası karşılaştırmalar için bağımsız gruplar t testi, algılanan ebeveynlik tutumları, erkeklik rol normları ve psikolojik belirtilerin ilişkilerini belirlemek için pearson korelasyon analizi, psikolojik belirtileri yordayan değişkenler için regresyon analizi ve erkeklik rol normlarının aracı rolünü belirlemek için aracılık testleri analizleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonucunda erkeklik rol normlarını benimsemenin cinsiyet, yaş, yaşanılan şehir, anne eğitim durumu ve baba eğitim durumuna göre farklılaştığı bulgulanmıştır. Algılanan ebeveynlik tutumlarının psikolojik belirtilerle ilişkili olduğu bulunmuştur. Algılanan ebeveynlik tutumları alt boyutlarından reddedici anne ve reddedici baba algısının psikolojik belirtilerden hostilite üzerinde etkisi olduğu ve bu etkide sertlik normunu benimsemenin kısmi aracı rolü olduğu bulgulanmıştır. Çalışmanın algılanan ebeveynlik tutumları, erkeklik rol normları ve psikolojik belirtiler konularında Klinik Psikoloji literatürüne ve müdahalelerine katkı sağlaması öngörülmektedir.