Alî İbn Dervîş El-Bosnevî'nin Tercemetü'l-Esmâi'l-Hüsnâ'sı (İnceleme-metin-dizin)

İslâmiyetin kabulünden bu yana Allah Teâlâ'yı bilmek, tanımak hasebiye birçok eser kaleme alınmıştır. Bu durum ise hadîs-i kudsî de geçen, "Ben gizli bir hazine idim. Bilinmek istedim, mahlûkâtı yarattım." sözünün birer tecellîsi olarak karşımıza çıkmaktadır. Allah Teâlâ'yı bilmek ile ilgili yazılan eserler Arap ve Fars edebiyatlarında fazlaca olmakla beraber Türk edebiyatındaki eserler de hayli fazladır. Türk edebiyatının bir kolunu oluşturan Klasik Türk edebiyatı, Allah ile ilgili türler bakımında oldukça zengin bir muhtevâya sahiptir. Bu türler besmele-nâme, tevhîd, münâcât, tehlîl, hamdiyye, devriyye, şükür-nâme, vahdet-nâme, tefvîz-nâme, ilâhî, nefes, şathiyye, Esmâ-i Hüsnâ… vb. olarak sıralanabilir. İncelemiş olduğumuz eserin te'lîf türünü oluşturan Esmâ-i Hüsnâ şüphesiz Allah Teâlâ'yı tanımakla ilgili en önemli kaynağı teşkil etmektedir. İlâhî isimler, O'nu (c.c.) tanımakta birinci derecede önem arz etmektedir. Bu sebeple Klasik Türk edebiyatında çoğunlukla Allah Teâlâ'nın doksan dokuz ism-i şerîflerin mânâlarının açıklandığı, onları sayıp ezberlemenin mükâfatlarından, güzelliklerinden ve meziyetlerinden bahsedildiği manzûm ve mensûr olarak birçok Esmâ-i Hüsnâ şerhi yapılmış; bâtınî anlamlarını ve husûsiyetlerini ilgilendiren havâssı anlatılmıştır. Bunlardan başka Esmâ-i Hüsnâ'nın ta'dâd ve muammâ türleri de mevcuttur. Edebiyatımızda Esmâ-i Hüsnâ türü genellikle manzûm şekilde verilmiştir lâkin mensûr verilenlerde azımsanmayacak kadar çoktur. Çalışmamıza konu olan Tercemetü'l-Esmâi'l-Hüsnâ, Esmâ-i Hüsnâ'nın mensûr bir örneği olmakla beraber Esmâ-i Hüsnâ'nın şerhi ve havâssı üzerine yazılmış bir risâledir. Müellifi Alî İbn Dervîş el-Bosnevî olan yazar hakkında tezkirelerde herhangi bir bilgiye rastlanılamamıştır. Eserin dili ve üslûbu sebebiyle 16. yüzyılda veya 17. yüzyılın başlarında kaleme alındığı tahmin edilmektedir. Eserin elimizde tek nüshası mevcut olup Süleymâniye Kütüphânesi Tırnovalı koleksiyonu 319 numaralı demirbaşta kayıtlıdır.