Alkol-madde bağımlılığı olan ve olmayan bireylerin dürtüsellik, saldırganlık ve depresyon düzeylerinin incelenmesi

Dürtüsellik, depresyon ve saldırganlığın alkol- madde bağımlısı bireylerde yüksek düzeyde var olduğu düşünülmektedir. Toplum açısından çeşitli olumsuzlukları beraberinde getiren bu durumun incelenmesi ve alkol-madde bağımlılığı tedavisi gören kişilere bu doğrultuda destek olunmasının tedavi süreçlerine önemli katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Yapılan literatür taramasında saldırganlık, dürtüsellik ve depresyon değişkenlerinin aynı çalışmada incelendiği bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu tezin hem araştırmacılar hem de AMATEM'de çalışan sağlık personellerine kaynak oluşturabileceği düşünülmektedir. Bağımlı bireyin yaşadığı dürtüsellik, depresyon ve saldırganlık gibi davranışların hem tedavi hem de tedavi sonrasını olumsuz etkileme ihtimali olması yönünden önemlidir. Bağımlı bireyde gözlenen bu tür davranışların hafifletilmesi yönünde yapılacak çalışmalar tedavinin devamlılığı açısından önem taşımaktadır. Alkol-madde bağımlısı bireylerde depresyon, dürtüsellik ve saldırganlık düzeylerinin tespit edilmesi hastalara hem tedavi aşamasında hem de tedavi sonrasında nasıl yardımcı olunabileceği ile ilgili konuların ortaya çıkmasını sağlayabilmekte ve bu doğrultuda sağlık çalışanlarının hastaların tedavi sürecinde tedavilerini olumlu etkileyebileceği düşünülmektedir. Bu bağlamda yapılan çalışmanın amacı alkol-madde bağımlılığı olan ve olmayan bireylerin dürtüsellik, saldırganlık ve depresyon düzeylerinin ne olduğunu belirlemektir. Yapılan çalışma iki grubun arasındaki ilişkiyi ortaya koymak amacıyla ilişkisel tarama modeline dayandırılarak tasarlanmıştır. Elazığ Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesinde yer alan AMATEM servisinde araştırmanın uygulanabilmesi için etik kurul onayı alınmış olup; İl Sağlık Müdürlüğünden "gerekli izinler" alınmıştır. Araştırmanın evrenini Elazığ Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi AMATEM servisinde yatarak tedavi gören alkol - madde bağımlılığı olan 360 kişi oluşturmaktadır. Bu çalışma 01.05.2021 - 01.05.2022 tarihleri arasında Elazığ Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Hastanesi AMATEM servisinde yürütülmüş ve veriler araştırmacı tarafından toplanmıştır. Bu araştırmada, "Kişisel Bilgi Formu", "Barrat Impulsivite Skalası (BIS-11)", "Buss Pery Saldırganlık Ölçeği (BSÖ)", "Zung Depresyon Ölçeği (Zung Self-Raiting Depression Scale)" kullanılmıştır. Tedavi süreci boyunca bütün AMATEM'lerde hastalara verilen SAMBA eğitimleri verildikten sonra ölçek formlarıyla son testler uygulanmıştır. Alkol-madde bağımlılığı olmayan bireylere ise sadece ölçek formları uygulanmıştır. Araştırma kapsamında toplanan veriler, bilgisayar ortamına aktarıldı. Veriler lisanslı SPSS 22.0 paket programına girildi ve ilk olarak ölçekler ve alt boyutlarının normallik varsayımını gerçekleştirip gerçekleştirmediğine bakıldı. Bağımlı değişkenler arasında ne düzeyde ve yönde bir ilişki olduğunu belirlemek için Korelasyon Analizi yapıldı. Çalışmada kullanılan katılımcıların vermiş oldukları cevaplar doğrultusunda yapılan normallik sınaması doğrultusunda çalışmanın verilerinin normal dağılım gösterdiği görülmektedir. Bundan dolayı çalışmanın analizlerinde parametrik testlerden yararlanılmıştır. Bu araştırmada katılımcıların madde kullanımına başlama nedenleri incelenmiş ve elde edilen sonuçlara göre ise denek grubu için alkol bağımlılığına başlama nedeni olarak en yüksek dağılımın %35,4 ile çevresel faktörlere bağlı olduğu sonucuna ulaşılmıştır (Tablo 10). Madde kullanımında sosyal çevrenin tetikleyici bir nitelik taşıdığına ilişkin detay sunan bu bulgu genel perspektifte önemli bir risk faktörü olarak sayılmaktadır. Bu araştırmada denek grubunu oluşturan katılımcıların ağırlıklı olarak hangi maddeyi kullandıkları incelenmiş ve % 16,3'lük oranla en çok kullanılan maddenin esrar olduğu tespit edilmiştir. Bu durum esrarın ucuz ve kolay ulaşılabilen madde olduğu fikrini düşündürmektedir. Bu çalışma kapsamındaki denek grubunun bağımlılıktan kurtulmak adına tedaviye başlama nedenleri incelendiğinde katılımcıların %52,4'ünün kendi istekleri doğrultusunda tedavi sürecine dâhil oldukları görülmüştür (Tablo 12). Yapılan çalışmada katılımcılara birinci dereceden akrabalarının alkol/madde bağımlılığına sahip olup olmadığı sorulmuştur. Yanıt olarak deney grubu üyeleri %62,6 kontrol grubu üyeleri %80,5'lik oranla birinci dereceden akrabalarının alkol madde bağımlılığına sahip olmadıklarını belirtmişlerdir (Tablo 14). Bu araştırmada katılımcıların istismara maruz kalma durumları incelenmiş olup; elde edilen bulgulara göre deney grubunun %87,8 kontrol grubunun ise %85,6 ile herhangi bir istismara maruz kalmadıkları belirlenmiştir (Tablo 15). Gerçekleştirilen çalışmada katılımcıların intihar girişimi durumları incelendiğinde elde edilen bulgular neticesinde deney grubunun %64.6, kontrol grubunun ise %83,9 luk oranla intihar girişiminde bulunmadıkları belirlenmiştir (Tablo 16). Bu araştırmada elde edilen bulgulara göre saldırganlık alt boyutu olan fiziksel saldırganlık seviyesi sırasıyla denek grubu tedavi öncesi sonrası ve gruplar arası olacak şekilde incelenmiş ve denek grubu katılımcılarında fiziksel saldırganlık parametresinin AMATEM'de uygulanan tedaviden etkilenmediği (p>0,05), ortalama değerlerinde yükseliş olduğu belirlenmiştir (ön test 22,51±8,29 son test 23,62±7,79). Çalışmada gruplar arası veriler incelendiğinde denek grubunun ortalama değerinin yüksek olduğu (denek grubu 23,62±7,79 kontrol grubu 22,60±7,40) görülmüş, ancak ortalamalardaki bu farklılığın anlamlılık oluşturacak düzeyde olmadığı belirlenmiştir (p>0,05). Anahtar Kelimeler: Alkol Madde bağımlılığı, Dürtüsellik, Saldırganlık, Depresyon