Almus Baraj Gölü'nde bazı fizikokimyasal parametrelerin coğrafi bilgi sistemleri ile değerlendirilmesi ve gölün fosfor taşıma kapasitesinin belirlenmesi

Tokat ili Almus ilçesinde bulunan Almus Baraj Gölü'nde belirlenen 9 istasyonda, bazı fiziksel ve kimyasal parametreler mevsimsel olarak belirlenmiş ve sonuçlar Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ile değerlendirilmiştir. Arazi çalışmaları sonucunda elde edilen ve XYZ veritabanına işlenen su kalite parametreleri Kriking metodu (spherical semivariogram) kullanarak ARCGIS 9.1 coğrafi bilgi sistemleri yazılımında 30 m çözünürlüğe enterpole edilmiştir. Böylece sıcaklık, pH, iletkenlik, çözünmüş oksijen, bulanıklık, seki görünürlüğü, toplam fosfor, ortofosfat, nitrit azotu, nitrat azotu ve amonyak azotu parametreleri için mevsimsel ve alansal olarak farklı derinlik değerlerini içeren raster haritalar oluşturulmuştur. Çalışmada fiziksel ve kimyasal parametrelere ait bulgular ?Kıta İçi Su kaynakları Kalite Sınıflandırılması? ve OECD tarafından belirlenen trofik statü sınıflandırılma değerleri ile karşılaştırılarak, Almus Baraj Gölü'nün ölçülen parametreler açısından su kalite sınıfları ve trofik statüsü tespit edilmiştir. İlgili parametrelerde meydana gelen mevsimsel ve alansal değişimleri tespit etmek için; iki yönlü varyans analizi (ANOVA) testi, ölçülen parametreler arasındaki ilişkileri tespit etmek için ise, Pearson Korelasyon Analizi, Almus Baraj Gölü'nün su kalitesi sınıflandırmasında belirleyici olan parametreleri tespit etmek için Temel Bileşenler Analizi (Principal Compenent Analysis) kullanılmıştır. İstatistiksel sonuçlar ile CBS haritalarında elde edilen bulgular karşılaştırılmıştır. Çalışmanın diğer aşamasında Gölün fosfor taşıma kapasitesi; OECD tarafından kabul edilen Beveridge'nin önerdiği fosfor yüklenmesi modeli kullanılarak belirlenmiştir.Çalışma sonucunda elde edilen veriler değerlendirildiğinde, her bir fiziksel ve kimyasal parametre için türetilen CBS haritaları gölün ölçüm yapılmayan noktalarının bile su kalitesini tahmin etmemizi sağlamıştır. Korelasyon analizi veya diğer istatistiksel analizler ile elde edilen bilgiler ve ilişkiler CBS haritalarıyla kolaylıkla ortaya konulabilmiştir. PCA göre; göl suyu kalitesine etki eden en önemli parametrelerin; sıcaklık, çözünmüş oksijen, elektriksel iletkenlik, seki görünürlüğü (berraklık), pH, nitrat azotu, ortofosfat ve toplam fosfor olduğu belirlenmiştir. ?Kıta İçi Su kaynakları Kalite Sınıflandırılması?na göre Almus Baraj Gölü sıcaklık (14,30±7,44 C°), çözünmüş oksijen (10,15±2,67 mg / L), elektriksel iletkenlik (304,43±19,71?S.cm-1), pH (8,20±0,18), nitrat azotu (1,3±0,28) mg / Laçısından I.Sınıf; ortofosfat (0,16±0,10 mg / L) ve toplam fosfor (0,03±0,01 mg / L) açısından ise II. Sınıf su kalitesine sahiptir. Göl OECD tarafından verilen sınır değerlere göre toplam fosfor açısından mezotrofik, seki görünürlüğü (2,59±1,33 m) açısından ötrofik bir yapıya sahiptir. Sıcaklık değerlerinin derinliğe göre değişimi incelendiğinde, Almus Baraj Gölü'nde ocak ve mart aylarında kış stangasyonu, mayıs ve kasım aylarında ilkbahar ve sonbahar karışımı, temmuz ve eylül ayarlında ilk 10 m'de epilimnion, 10 ile 20 m arsında termoklin, 20 m'den aşağı derinliklerde ise hipolimnion tabakası tespit edilmiştir.Almus Baraj Gölün Fosfor taşıma kapasitesi 2275,21 mg/m2. yıl olarak bulunmuş, Gölde 6981, 76 ? 4023,33 ton/yıl değerleri arasında balık yetiştiriciliği yapıldığında suyun ötrofikasyona uğramadan kendi kendini yenileyebileceği sonucuna varılmıştır.