Beyond the empirical and ethical divide: İbn Khaldun's multiplex philosophy of politics and education

Siyaset ve eğitim teorisinde neden ampirik ve etik yaklaşımlar arasında bir ayrım vardır? Birçokları için bu ayrım, David Hume'un "olan" ve "olması gereken" hakkındaki ifadeler arasında ayırım yapmasından ve mantıksal pozitivizmin gerçekleri değerlerden sert bir şekilde ayırmasından kaynaklanır. Bu da dolayısıyla ampirik ve normatif araştırma biçimleri arasındaki ayrımı vurgular. Bu felsefi ilke, siyaset teorisi alanında geçen yüzyıl boyunca kararsızlığa sebep olmuş, bilim adamları bu iki çerçeveyi dengelemeye çalışırken ampirik ve normatif, veya diğer bir deyişle betimleyici (descriptive) ve kural koyucu (prescriptive) yaklaşımlar arasında gidip gelmiştir. Bunun sonucunda bir iş bölümü ortaya çıkmıştır: ampirik siyaset teorisyenleri siyasetin "ne olduğu" üzerine odaklanırken, normatif siyaset teorisyenleri "ne olması gerektiği" ile ilgilendiler. Ampirik siyaset teorisi yaklaşımları, toplumun vakıâdaki hâlini açıklayan nedensel yasaları keşfetmeye odaklıdır. Diğer taraftan, normatif siyaset teorisi, etik düşünceleri, değerleri ve toplumların nasıl düzenlenmesi ve yönetilmesi gerektiğine dair kuralları içerir. Ampirik ve etik ikilemi düşünüldüğünde, çağdaş bir Mukaddime okuyucusu, İbn Haldun'un siyaset teorisinin hangi kategorinin altına daha uygun düştüğünü belirlemekte zorlanabilir. Bu sorunu ele almak için bu çalışma, İbn Haldun'un siyaset teorisini ampirik-etik ayrımı ve ilgili tartışmalar bağlamında yeniden ele almayı önermektedir. Bu tezin temel sorularından biri, bu ayrımın İbn Haldun'un sosyo-politik düşüncesini genel olarak ve Mukaddime'deki siyaset teorisini anlamak için ne kadar işlevsel olduğudur. Bu çalışma, İbn Haldun'un siyaset teorisinin her iki tür soruyu da ele aldığını göstermektedir: ontolojik-tanımlayıcı bir soru olarak "Devlet nedir?", ve etik-normatif bir soru olarak "Bir devleti adil veya ideal bir devlet yapan nedir?". Bu, İbn Haldun'un siyaset teorisinin, ampirik-etik ikileminin her iki kutbunun da yeterince temsil edemeyeceği anlamına gelir. İbn Haldun'un asıl amacı, açıkça ifade ettiği gibi, Fârâbî'nin ütopyacı çalışmalarının aksine, tarihsel gerçekleri bilimsel ve gerçekçi bir şekilde tanımlayarak sunmaktı. Ancak İbn Haldun'un siyaset teorisindeki ampirik odağı ve vâkıâya mutâbakat kaygısı, kitabının adından da anlaşılacağı gibi (Kitābu'l-İber) toplumu düzenlemek ve politikalara rehberlik etmek amacıyla birtakım bilişsel ve öğretici bir amaç taşır. Bu yönüyle İbn Haldun, "ideal" ve "ideal olmayan" siyaset teorisi tartışmasına da katkıda bulunur; normatif iddialar, hayatın gerçeklerinin ve ilahi vahyin gerçeklerinin bir arada olduğu şekilde haklı çıkarılır ve bu da idealin nasıl pratik adımlarla nasıl gerçekleştirilebileceği konusunda ampirik ve etiği entegre etmeye çalışan çağdaş siyaset teorisine bir model sunar. Bu tezin temel amacı, İbn Haldun'un siyaset teorisinde ampirik ve etik boyutlar arasında bir dışlama olmadığını ve bu entegrasyonun nasıl sağlandığını aydınlatmaktır. Bu çalışmanın temel argümanı, İbn Haldun'un siyaset teorisinin felsefi temellerinin, ampirik ve etik boyutları dışlamayan ve ikili bir karşıtlık olmadan uyumlu bir şekilde bir araya getiren çok katmanlı bir paradigma olduğudur. İşte bu çok katmanlı yaklaşım, İbn Haldun'un düşüncesini belirli ikilemler içinde çalışan modern düşünme biçimlerine karşı dirençli kılar. İbn Haldun'un sosyo-politik düşüncesini temellendiren çok katmanlı paradigma ortaya çıkarıldığında, siyaset ve eğitim teorilerinin aynı anda nasıl ampirik ve etik, veya betimleyici ve kural koyucu olduğunu anlayabiliriz.