Anadolu İmam Hatip lisesi öğrencilerinin Arapça ile İngilizce derslerine ilişkin tutumlarının incelenmesi

Amaç: Bu araştırmanın amacı, Anadolu İmam Hatip Lisesi öğrencilerinin Arapça ve İngilizce derslerine yönelik tutumlarını incelemek ve bu tutumlar arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığını ortaya koymaktır. Ayrıca, öğrencilerin demografik özellikleri, okul tercih nedenleri, derslere çalışma amaçları ve çalışma saatlerine göre tutumlarının betimlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: İlişkisel tarama modelinde yürütülen bu çalışmanın çalışma grubunu, 2023- 2024 eğitim-öğretim yılında Ankara ili Keçiören ilçesindeki Anadolu İmam Hatip Liselerinde öğrenim gören 421 öğrenci oluşturmaktadır. Veriler, Yapıcı ve Özcan (2016) tarafından uyarlanan "Arapça Dersine Yönelik Tutum Ölçeği", Çetin vd. (2019) tarafından geliştirilen ve alan uzmanlarınca İngilizceye uyarlanan "İngilizce Dersine Ait Tutum Ölçeği" ile "Kişisel Bilgiler Anketi" kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizinde Bağımsız Örneklem t-Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA) ve Pearson Korelasyon Katsayısı kullanılmıştır. Bulgular: Analizler sonucunda, Arapça ve İngilizce derslerine yönelik tutumlar arasında sınıf düzeyine göre anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Ancak, hem 9. sınıflarda hem de 12. sınıflarda Arapça dersine yönelik davranışsal tutum düzeyleri arttıkça, İngilizce öğrenmeye karşı dirençte zayıf düzeyde negatif yönlü bir ilişki gözlemlenmiştir. Sonuç ve Öneriler: Bu araştırmanın bulgularına göre, Anadolu İmam Hatip Lisesi öğrencilerinin Arapça ve İngilizce derslerine yönelik tutumlarının sınıf düzeyine göre anlamlı bir farklılık göstermediği belirlenmiştir. Bununla birlikte, hem 9. hem de 12. sınıf öğrencileri arasında Arapça dersine yönelik davranışsal tutumların artmasıyla, İngilizce öğrenmeye karşı direnç düzeylerinde zayıf da olsa bir azalma eğilimi gözlenmiştir. Bu bulgu, bir dile yönelik olumlu davranışsal tutumların, başka bir dile karşı duyulan olumsuz duygular veya direnç üzerinde etkili olabileceğini ortaya koymaktadır. Bu çerçevede, dil öğretiminde öğrenci tutumlarını olumlu yönde geliştirmek için, bireysel öğrenme motivasyonları dikkate alınarak ders içerikleri bu motivasyonlara uygun biçimde anlamlı ve işlevsel hâle getirilmelidir. Özellikle mesleki, akademik ya da gündelik yaşama dönük içeriklerin kullanılması, öğrencilerin derse olan ilgisini artırabilir. İngilizce dersine yönelik direnç geliştiren öğrenciler için rehberlik birimleriyle iş birliği içinde psiko-eğitim temelli çalışmalar yürütülerek olumsuz tutumların kaynağına inilmeli ve olumluya dönüştürülmesi hedeflenmelidir. Cinsiyet temelli tutum farklılıkları da göz önünde bulundurularak erkek öğrencilerin aktif katılımını teşvik eden, uygulamaya dayalı etkinlikler; kız öğrencilerin akademik başarısını destekleyen geri bildirim süreçleri geliştirilmelidir. Ayrıca, etkili çalışma alışkanlıklarının kazandırılması amacıyla zaman yönetimi ve verimli ders çalışma becerilerine yönelik atölyeler düzenlenmeli, velilere yönelik bilgilendirme faaliyetleriyle ev ortamında destekleyici öğrenme koşulları oluşturulmalıdır. Arapça ve İngilizce öğretimi, birbirinden bağımsız süreçler olarak değil, karşılıklı olarak desteklenebilecek bütüncül yaklaşımlarla ele alınmalı; böylece bir dile yönelik olumsuz tutumun diğer dile yansıması önlenmelidir. Öğrenci tutumlarının zamana bağlı gelişimini izlemek amacıyla uzunlamasına tasarlanmış araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. Bu tür çalışmalar, tutumların sınıf düzeyine, cinsiyete, motivasyona ve çalışma alışkanlıklarına göre nasıl farklılaştığını daha sağlıklı biçimde ortaya koyacaktır. Ayrıca, araştırmanın gerçekleştirildiği bölgenin ötesine geçerek farklı şehir ve okul türlerinde yapılacak çalışmalar, bulguların genellenebilirliğini test etmeye olanak sağlayacaktır. Öğrencilerin dil tutumlarının daha derinlemesine anlaşılması için nitel araştırma yöntemlerine—özellikle öğrenci görüşmeleri ve odak grup çalışmaları gibi yaklaşımlara—daha fazla yer verilmelidir. Bununla birlikte, aile, öğretmen, sosyal çevre ve medya gibi dışsal değişkenlerin tutumlar üzerindeki etkilerinin inceleneceği çok boyutlu analizler, daha kapsamlı bir bakış açısı sunacaktır. Son olarak, mevcut öğretim programları ve ders materyallerinin öğrenci tutumlarına etkisi değerlendirilerek, öğrencilerin motivasyonunu artırmaya yönelik yeni içerik ve yöntemlerin geliştirilmesi sağlanmalıdır. Anahtar kelimeler: Anadolu İmam Hatip Lisesi, Arapça dersi, İngilizce dersi, tutum