Türkiye'de kamu hizmetine girişte merkezi sınav ve yerleştirme sisteminin analizi

Bu tezin temel amacı, Türkiye'de kamu hizmetine giriş sürecini ve merkezi sınav-merkezi yerleştirme olgusunu kapsamlı bir şekilde analiz etmektir. Çalışma, 1999 yılı referans alınarak, Cumhuriyet öncesinden günümüze kamu personel sisteminin merkezi bir yapıdan parçalı bir yapıya dönüşümünü tarihsel ve analitik bir çerçevede incelemektedir. Bu kapsamda, Kamu Personel Seçme Sınavı (KPSS), merkezi yerleştirme ve istisnai memurluklar detaylı olarak ele alınmıştır. Bu araştırmada, kamu personel yönetimindeki dönüşümleri incelemek amacıyla, yasal düzenlemelerden resmi istatistiklere (DPB, ÖSYM, SBB) kadar uzanan nitel ve nicel verilerin analizini içeren karma bir yöntem benimsenmiştir. Bu yöntem, hem konunun derinlemesine anlaşılmasını hem de sayısal verilerle ampirik olarak desteklenmesini sağlamıştır. Yapılan analizler; Türkiye'de kamu personel yönetiminin köklü değişimler boyunca liyakat ve objektifliği esas alma yönündeki gayretlerine karşın, merkezi yerleştirme sisteminin işleyişinin belirli dönemlerdeki koşullardan önemli ölçüde etkilendiğini ortaya koymuştur. 1999-2024 arası merkezi yerleştirmelerde ilan edilen kadro ve fiili yerleştirme sayılarındaki dalgalanmalar, kamu personel alım politikalarının siyasi, ekonomik ve idari gelişmelerle doğrudan ilişkisini ortaya koymaktadır. Ayrıca, merkezi sınav sisteminin kapsamını daraltan ve zamanla genişleyen istisnai memurluk atamaları, kamu hizmetinde liyakat ve fırsat eşitliği ilkelerini ciddi şekilde sorgulatmaktadır. Sonuç olarak, Türkiye'deki merkezi sınav ve yerleştirme sisteminin, liyakati hedeflemesine rağmen, dışsal faktörler ve istisnai atamalar nedeniyle karmaşık ve parçalı bir yapı sergilediği anlaşılmıştır. Bu durum, merkezi sistemin etkinliğini ve kamu hizmetine girişteki standartlaşmayı etkileyerek, liyakat ile siyasi takdir yetkisi arasındaki gerilimi derinleştirmektedir. Bu çalışma, kamu personel sistemi ve merkezi alım süreçlerini güncel dinamikleriyle ele alarak literatüre önemli bir katkı sunmuştur.