Anayasa Mahkemesi kararlarında yer alan vergilendirme ilkelerinin nitel analizi

Vergiler, devletin kamu giderlerini finanse edebilmek için gerek duydukları mali kaynağı sağlamak maksadıyla mükelleflerden kamu gücüne dayanarak kanunda belirtilen esaslara uygun ve karşılıksız olarak topladıkları ekonomik değerlerdir. Devletin vergilendirme yetkisi, bireylerin temel hak ve özgürlüklerine doğrudan müdahale niteliğinde olması hasebiyle bu yetkinin kullanımı noktasında belirli ilkelere tabi tutulmuştur. Vergilendirme ilkeleri, vergilendirme yetkisinin kullanımında kanun koyucunun hangi sınırlar içinde hareket edebileceğini gösteren genel bir çerçevedir. Demokrasinin gelişimine paralel olarak vergilendirme ilkeleri ülkelerin anayasalarında yer almaya başlamıştır. Böylece anayasal dayanağa sahip olan bu ilkeler günümüzde anayasal vergilendirme ilkeleri olarak bilinmektedir. Vergilendirme ilkelerine aykırılık teşkil eden düzenlemeler vuku bulduğunda birtakım uyuşmazlıklar ortaya çıkmaktadır. Bu uyuşmazlıkların çözüme kavuşturulduğu mercilerden birisi de Anayasa Mahkemesidir. Anayasa Mahkemesinin vergi konulu kararları Vergi Hukuku'nda önemli bir yere sahip olmaktadır. Bu çalışmada; NVivo 12 programından faydalanılarak nitel analiz yöntemiyle anayasal vergilendirme ilkelerinin Anayasa Mahkemesi kararlarındaki yeri ayrıntılı olarak incelenmiştir. Çalışmanın amacı; Anayasa Mahkemesinin hangi vergilendirme ilkelerine daha çok atıfta bulunduğunu ve yıllar içerisinde vergilendirme ilkelerinin Anayasa Mahkemesi kararlarındaki yerinin değişimini ortaya çıkarmaktır. Ayrıca referans dökümü alınarak Anayasa Mahkemesi kararlarında geçen ifadeler ışığında vergilendirme ilkelerinin birbiriyle ilişkileri saptanmaya çalışılmıştır. Çalışmada, Anayasa Mahkemesi kararlarında en çok yer alan ilkenin verginin kanuniliği ilkesi olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca başvuru yolu norm denetimi olduğunda Anayasa'nın 73. Maddesinde bulunan vergilendirme ilkeleri kararlarda daha çok yer alırken bireysel başvuru yolu olduğunda Anayasa'nın geneline hakim olan ilkelerin daha çok yer aldığı ortaya konmuştur. Ek olarak, yıllar içinde Anayasa Mahkemesinin kararlarında yer bulan vergilendirme ilkelerinin ağırlıklarında değişiklikler olduğu sonucuna ulaşılmıştır.