Ani Tigran Honents Kilisesi duvar resimleri

Dokuzuncu yüzyıldan itibaren önemli bir ticaret merkezi olan Ani, Gürcü kraliçesi Tamar'ın(1184-1213) yönetiminde de bu özelliğini korumuĢtur. Trabzon Rum Ġmparatorluğu'nun Kraliçe Tamar'ın desteği ile kurulması Erzurum üzerinden Ani'ye uzanan ticaret rotasının canlanmasına katkıda bulunmuĢtur. Kraliçe Tamar'ın generallerinden Zakare yönetiminde, Ģehrin artan refah düzeyi, savaĢlar ve depremler sonucu zarar gören kiliselerin onarımı ve yenilerinin inĢasına olanak sağlamıĢtır. Tigran Honents, varlıklı bir tüccar olarak bu imar faaliyetlerinde öne çıkan en önemli kiĢidir. Kendi adı ile anılan Surp Grigor Lusavoriç'e adadığı kilisede bulunan duvar resimleri ise dönemin en belirgin dini tartıĢmasının yansıması olarak ele alınabilir. Zakare ordusunda taĢınabilir ikona kullanmayı talep eder. Bunun üzerine toplanan Sis Konsili, birçoğu "Gürcü kilisesinde olduğu gibi" Ģeklinde baĢlayan ve Zakare'nin taleplerini onaylayan kararlar alır. Fakat çok kısa bir süre sonra bu kararlar Ermeni katalikosları tarafından tümüyle reddedilir. Çıkan tartıĢma Zakare'nin biri Lori'de, diğeri Ani'de iki sinod daha toplamasına yol açar. Bu iki sinodda alınan kararlar da Sis Konsili'ni reddeder. Dönemin dini otoritelerinin bu tavrına ragmen, Zakare'nin yönetim sınırları içerisinde ve kendisini "Amirspasalar Zakare'nin hizmetkârı" olarak tanımlayan Tigran Honents'in baniliğinde inĢa edilen bir yapı olan Tigran Honents Kilisesi'nde tanık olduğumuz duvar resimleri, on üçüncü yüzyılda Ani'nin içinde bulunduğu siyasi ve dini ortamın yansımaları olarak ayrı bir önem kazanır. Tigran Honents Kilisesi'nde Ermeni kilisesinin kurucusu Surp Grigor Lusavoriç'in hayatını konu alan onaltı duvar resmi bulunmaktadır. Sahnelerin tümü Aziz Grigor'un çağdaĢı olan Agathangelos tarafından yazılmıĢ eseri temel alır. Fakat bu sahnelerin sonuna Agathangelos'un tarihinde yer almayan Gürcü Kilisesi'nin kurucusu Azize Nino'nun yaĢamına ait bir sahne eklenmiĢtir. Bu sahne Zakare'nin bir arada yönetmek zorunda olduğu iki farklı Hıristiyan cemaatin içinde bulunduğu atmosferi özetleyen anlamlı bir örnektir. Bu çalıĢmada, Tigran Honents Kilisesi'nde yer alan resim programını, Ani'nin on üçüncü yüzyılın baĢlarında, içinde bulunduğu siyasi ve dini ortam ıĢığında tanıtmak amaçlanmıĢtır. Anahtar Kelimeler: Ani, Surp Grigor Lusavoriç, duvar resmi, Tigran Honents Kilisesi, Azize Nino.