Ana dili Türkçe olan genç yetişkinler arasında kullanılan nesne ilgi tümceciklerinde görülen canlılık etkisi

Çalışmanın amacı, Türkçe nesne ilgi tümcecikleri üzerindeki canlı isimlerin etkisini ve bu etkinin sürekliliğini test etmektir. Böylelikle ilgi tümceciklerinin üretiminde sürece karışabilecek bazı anlamsal (sıklık vb.) veya yapısal (yapısal zorluk vb.) değişkenler de incelenmiştir. Bu nedenle anadili Türkçe, genç yetişkinlerden oluşan iki farklı gruba (nG1=46, nG2=58) Resim Betimleme ve Üstdil Farkındalığı Testleri uygulanmıştır. İki grup verisi birleştirildikten sonra toplam veri üzerinde görülen canlılık etkisi Ki-Kare testi ile ölçülmüş ve her iki veri toplama aracından elde edilen katılımcıların ilgi tümlecikleri tercihleri, Kappa testi ile kıyaslanarak görülen canlı ad etkisinin sürekliliğine bakılmıştır. Son olarak, ODTÜ Türkçe Derleminden çekilen 105 ilgi tümceciği ve 657 basit cümle yapısı da çalışmaya dahil edilerek, bu yapıların kullanımları katılımcıların kullandığı ilgi tümcecikleri ile iki boyutlu z-testi kullanırak olası bir sıklık veya yapısal benzerlik/kolaylık faktörünün etkisini test etmek amacıyla kıyaslanmıştır. Sonuçta her iki veri toplama aracında da kurulan ilgi tümcelerinde istatistiksel anlamda belirgin bir canlılık etkisi görülmüştür; ancak Kappa sonuçları bu iki çalışmanın verileri arasında istatistiksel bir uyuşma belirtmemiştir. Bu uyuşmazlığın ise iki araç arasındaki görsel belirginlik veya zorluk derecesi farkından kaynaklanabileceği kanaatine varılmıştır. Buna ek olarak derlemde kullanılan ilgi tümcecikleri de belirgin oranda canlılık etkisi göstermişlerdir ve bu sonucun başta Uyumlama Hipotezi doğrultusunda bir sonuç olabileceği düşünülse de iki boyutlu z-test sonuçları, Türkçe ilgi tümcecikleri üzerinde Uyumlama Hipotezinin öngördüğü faktörlerden başka anlamsal (somutluk), söylemsel (konulaştırım) veya türsel (planlı) faktörlerin de etkisinin olabileceğini göstermiştir. İlgi tümceciklerinin aksine derlemdeki basit tümceler, canlılık değişkeninden etkilenmemiş; ancak ilginç bir şekilde katılımcıların tümceciği tercihleri ile bazı oransal benzerlikler göstermişlerdir. Bu benzerliğin arkasında katılımcıların her iki araçta da basit tümce yapılarına benzer olarak yoğun oranda etken yapıda nesne ilgi tümceleri tercih etmelerinin olduğu düşünülmüş ve basit cümleler, etken ilgi tümcecikleriyle sözcük dizilişi ve temel üye yapısı bakımından pasif ilgi tümceciklerine oranla daha çok benzerlik gösterdiğinden dolayı katılımcıların böyle bir eğilime gittiği sonucuna varılmıştır.