Cümle
Bu konu başlığı altında 55 tez
Arap dilinde iʻrâb-anlam ilişkisi
Arap gramerinde, kelimelerin sonlarında bir âmil sebebiyle gerçekleşen değişikliklere iʻrâb denmektedir. Araplar, kelimelerin sonlarını belirterek yani iʻrâblı bir şekilde söylüyorlardı. Bu açıdan iʻrâb, dilbilimsel bir kalıp içinde nahiv olgusu olarak ifade edilmezden önce Arapların dillerinde kullanılagelen bir 'dil olayı' idi. İʻrâb, kelime ve cümle terkipleri içerisinde farklı alâmetlerle ortaya çıkan ve ifade ettiği konumlarla cümlenin anlamsal yorumuna etki eden bir nahiv olgusudur. Birkaçı hariç, Arap dilbilginleri iʻrâbın anlama etkisini kabul ederler. Dilbilimsel olarak iʻrâbın ortaya çıkış sebebi âmil nazariyesidir. Bu açıdan iʻrâb, kelimenin cümle içindeki konumlarına göre değişen âmillerin bir sonucudur. İʻrâb, dildeki hatalı kullanımları giderir ve sözün, fesahatini, belağatını ve anlamını güçlendirir. Bu anlamda iʻrâb, işlevsel anlamın açığa çıkmasında önemli bir paya sahiptir. Lafzî iʻrâb, açıkça görünen iʻrâb alametleri üzerinden, cümlenin öğeleri arasındaki farkı belli ederek cümlenin işlevsel anlamını açıkça gösterirken; takdîrî ve mahallî iʻrâbın anlama bir etkisi söz konusu değildir. Sonuç itibariyle, türleri açısından iʻrâbın anlama etkisi sınırlıdır. İʻrâb, işlevsel olarak cümlenin anlamını açığa çıkaran en önemli anlam karinelerinden biridir; fakat tek başına anlamı belirleyici bir etkiye sahip değildir. İʻrâbın cümlenin anlamına etkisi, diğer gramer ve dil karineleriyle birlikte düşünülerek ele alınmalıdır. Anahtar Kelimeler: Arap Dili, İʻrâb, Anlam, Gramer, Söz, Cümle, Karine, İlişki, İşlevsel.
Türkçe konuşan tutuk ve akıcı afazililerin farklı cümle tiplerini anlaması ve üretmesi
Afazi, Serebro Vasküler Olaylar (SVO) sonucunda beynin belirli bir bölgesinde oluşan lezyona bağlı olarak dili anlama, üretme ya da dilin her iki modalitesinde bozukluğa yol açan bir dil bozukluğudur. Afazi tipleri, lezyonun anatomik yerine, kişilerin sözel çıktılarına ya da hasar sonucunda oluşan işlev kaybına göre farklı şekillerde sınıflandırılabilmektedir. Bu araştırmanın amacı, sözel çıktılarına göre tutuk ve akıcı afazili olarak sınıflandırılmış bireylerin cümle üretim ve anlama becerilerini belirlemek ve aralarındaki farklılıkları ortaya koymaktır. Bu amaçla 11 tutuk, 8 akıcı ve 8 sağlıklı bireyden oluşan katılımcılara, araştırmacı tarafından oluşturulan 66 soruluk cümle üretim testi ve 33 soruluk cümle anlama testi Ocak - Haziran 2015 tarihleri arasında DİLKOM'da terapi almaya devam eden afazili bireylere uygulanmıştır. Testler HELPSS terapi programı setinden esinlenerek oluşturulmuştur. Testler sonucunda elde edilen veriler SPSS 21.0 programında Mann Whitney U testi ile gruplar arasında, Wilcoxon testi ile gruplar içerisinde karşılaştırılmıştır. Değerlendirmeler sonucunda, tutuk afazililerin en iyi anladığı cümleler geçişli bildirim, geçişsiz bildirim ve yerleştirme cümleler; akıcı afazililerin en iyi anladığı cümleler ise geçişli emir, geçişsiz bildirim ve yerleştirme cümleler olarak bulunmuştur. Tutuk afazili bireylerin geçişsiz emir cümleleri ve geçişli bildirim cümlelerini akıcı afazili bireylere göre daha iyi anladığı ve yerleştirme cümleleri akıcı afazililere göre daha iyi ürettiği ortaya konmuş olup, tüm afazililerin en iyi ürettiği ilk üç cümlenin sıralaması farklı olsa da "geçişsiz emir, geçişsiz bildirim ve geçişli bildirim" cümleleri olduğu belirlenmiştir. Tekrarlamanın cümle üretimini kolaylaştırma etkisine bakıldığında ise tutuk afazililerin, geçişli emir cümlesi, geçişsiz bildirim cümlesi, edilgen cümle ve evet – hayır soru cümlelerini öykü içinde duyduklarında daha iyi ürettikleri; akıcı afazilierin ise sadece "evet – hayır soru cümlelerini" daha iyi ürettikleri ortaya konmuştur.
Sait Faik'in "Mahalle Kahvesi/Havada Bulut" adlı öykü kitaplarında "+A, +DA, +DAn"lı cümle ögeleri ve işlevleri
Ill ÖZET SAİT FAİK'İN "MAHALLE KAHVESİ / HAVADA BULUT" ADLI ÖYKÜ KİTAPLARINDA "+A, +DA, +DAn" LI CÜMLE ÖĞELERİ VE İŞLEVLERİ Ülkü Adalet KOCA Yüksek Lisans Tezi, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı Danışman: Prof. Dr. Mehmet ÖZMEN Haziran, 2004 /X + 292 Bu çalışmada, Sait Faik ABASIYANIK'ın - Mahalle Kahvesi / Havada Bulut - adlı öykü kitabında +A, +DA, +DAn durum ekli cümle öğelerinin işlevleri üzerinde duruldu. Çalışmamız, 'giriş' bölümünde yer alan +A, +DA, +DAn durum ekleri ve bunların oluşturduğu öğelerle ilgili genel kuram ve açıklamaların ardından, birbirini destekleyen üç bölümden oluşturuldu. Birinci bölümde +A, +DA, +DAn durum eklerinin cümle ögelerindeki kullanımları; ikinci bölümde, Türkçe Sözlükte kalıplaşmış hâlde bulunan unsurlar ve son bölümde bu öğelerin hangi fiillerle kullanıldığı incelendi. Bu çalışmada, durum ekli cümle öğelerinin yer aldığı cümleler incelenerek cümlelerde söz konusu eklerin öğelere kazandırdığı anlamlar üzerinde duruldu. Anahtar Sözcükler: +A, +DA, +DnA Durum Ekleri, Cümle Öğeleri, İşlev.
Gazavat-ı Sultan Murad b. Mehemmed Han`da cümle
ÖZET "Gazavât-ı Sultân Murâd b. Mehemmed Hân'da Cümle" Yeter TORUN Yüksek Lisans Tezi, Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı Danışman : Doç. Dr. Mehmet ÖZMEN Yıl : 2000, XII + 241 Bu çalışmada Eski Anadolu Türkçesi ve Osmanlı Türkçesi özelliklerini taşıyan anonim bir gazavatnameyi cümle bilgisi bakımından incelemeye çalıştık. Cümle bilgisi ile ilgili kaynakları taradıktan sonra Gazavatnamenin cümlelerini yapı, anlam, yükleminin türü ve öğelerinin dizilişine göre tasnif ettik. Yapılarına göre cümleleri basit ve birleşik cümle olarak ikiye ayırdık. Gazavatnamede 156 basit, 470 birleşik cümle belirledik. Basit cümleleri incelediğimizde bu cümlelerin kısa cümlelerden oluştuğunu gördük, ancak az sayıda uzun zarf-fiil gruplarının kullanıldığı uzun basit cümlelere de rastladık. 470 birleşik cümleden 9'u şartlı, 29'u sıralı, 84'ü bağlı, 38'i ki'li, 25 ' i iç içe, l'i saplamalı, 284'ü karmaşık birleşik cümledir. Birleşik cümlelerde gördüğümüz özellikler şunlardır: Şartlı birleşik cümlelerin beşinde şart anlamı yoktur, iki şart cümlesi ise bir zarf-fiile bağlıdır. Sıralı birleşik cümleler en az iki, en fazla dört basit cümlenin sıralanmasıyla oluşmuştur. Bağlı birleşik cümleler ise en az iki, en fazla beş basit cümleden meydana gelmiştir, bu cümlelerde en çok kullanılan bağlaç "ve" bağlacıdır. Ki'li birleşik cümlelerin 20*sinde yardımcı cümle, mantıken ana cümlenin bir öğesi, 13'ünde ise anacümle öğelerinden birinin sıfatı görünümündedir. İç içe birleşik cümlelerden 21'inin iç cümlesi tek cümleden, 4*ünün iç cümlesi ise birden fazla cümleden oluşmuştur. 284 karmaşık birleşik cümleden % 80'i ki'li birleşiklik özelliği taşıyan karmaşık birleşik cümlelerdir. Gazavatnamede gerek isim gerekse fiil cümlelerinin olumlusu çoğunluktadır. Gazavatnamedeki fiil cümleleri, -mA- olumsuzluk ekiyle, "değil" edatıyla ve "ne...ne" bağlacıyla olumsuz anlam kazanırken, isim cümleleri "değil" edatıyla olumsuz anlam kazanmıştır. Gazavatnamede fiil cümleleri, isim cümlelerine göre daha çoktur. Fiil cümleleri, metindeki hikaye etme üslubu nedeniyle çoğunlukla belirli geçmiş zaman kipindedir. İsim cümleleri ise daha çok ek fiilin geniş zaman ve belirli geçmiş zaman kipindedir. Öğelerinin dizilişine göre düz cümleler çoğunluktadır. Az sayıdaki devrik cümlelere ise manzum parçalarda ve konuşma cümlelerinde rastlanmıştır. Anahtar Sözcükler : Dil, cümle, birleşik cümle, anlam, Gazavatname
Namık Kemal`in romanlarında cümle (2 cilt)
ÖZET "Nam ık Kemal'in Romanlar ında Cümle" Muna Yüceol ÖZEZEN Doktora Tezi, Türk Dili ve Edebiyat ı Ana Bilim Dal ı Dan ı şman: Doç. Dr. Mehmet ÖZMEN Yıl: 2000, XXII + 702 Çalışmamız Tanzimat dönemi yazarlarından Namık Kemal'in romanlarının; Cezmi ve İntibah' in cümle bilgisi incelemesinden oluşmaktadır. Çalışmamızı romanların Türkiye Türkçesine uyarlama olmayan nüshaları üzerinde yürüttük. Çünkü sağlıklı bilgilere ancak bu yolla ulaşmanın mümkün olacağ in ı dü şündük. Çalışmamız bir "Giriş"le başlamaktadır. Giriş'i, benzeri çal ı ş malardan farkl ı bir tutum izleyerek düzenledik. Burada, dar anlam ıyla cümle bilgisi, geniş anlamıyla söz dizimi alanındaki başlıca sorunlar, terim farklılıkları ve kaynaklardaki farklı yaklaşımlar üzerinde durduk. Böylece bu konuları, "İnceleme" bölümüne taşımamayı veya en az düzeyde taşımayı amaçladık. Tezimizin en önemli bölümü "İnceleme" bölümüdür. Burada Cezmi ve İntibah ile ilgili olarak saptamalarım iz ı, "Bulgular ve Yorum" ana başl ı ğ ında "Cümle Tipleri" ve "Cümle ile İlgili Diğer Bazı Konular Açış ından Cezmi ve İntibah" alt başlıklarıyla sıraladık. İncelememizi betimleyici bir yöntemle yaptık. Böylece Cezmi ve İntibah' in üzerinde söz söylenmemiş hiçbir cümlesini bırakmadık. "Cümle Tipleri" bölümünde "yüklemlerine göre", "anlamlarına göre" ve yap 1 1ar ı na göre" cümleler üzerinde durduk. "Yüklemlerine göre" cümleleri, "yüklemlerinin türüne göre: isim cümleleri ve fiil cümleleri", "yüklemlerinin yerine göre: düz cümleler ve devrik cümleler" altbaşl ıklar ıyla inceledik. Burada fiil cümlelerinin isim cümlelerinden, düz cümlelerin ise devrik cümlelerden daha fazla sayıda olduğu sonucuna vardık. "Anlamlarına göre" cümlelerde olumsuz cümlelerle soru cümlelerini inceledik. "Yap ılar ına göre" cümleler, "basit", "birleşik: sıralı birleşik, bağlı birleşik, ki'li birleşik, şartlı birleşik, iç içe birleşik, ara cümleli birleşik, ve karma ş ık birleşik" olmak üzere ikiye ayrılmaktadır. Cezmi ve İntibah'ta en fazla bulunan cümle tipi "karma ş ık birle şik", en az bulunan cümle tipi de "ara cümleli birle şik" cümledir. "Cümle ile İlgili Diğer Bazı Konular Açısından Cezmi ve İntibah" başl iğ ında "tamlayıc ı", "metin dışı iletiş imsel öğeler", "cümle açıc ılar", "metin aç ı s ı ndan cümleler", "eksiltili cümleler", "bozuk cümleler" ve "cümle öğeleri araş ında uyumsuzluklar" konular ı üzerinde durduk. İnceleme bölümünün ikinci ana başlığını "Sonuç" oluşturmaktadır. Burada da, çalı ş m am iz sırasındaki tüm bulgu ve saptamalarımızı kısa bir biçimde s ıralad ık. Çalışmamızın son bölümü "Dizin Metni"nden oluşmaktadır. "Dizin Metni", Cezmi ve İntibah romanlarının cümlelerinin yapı bakımından ayrı şm ı ş metinleridir. Burada basit, birleşik veya karma ş ık her cümleye veya cümle değeri ta ş ı mayan her bildiri şim öğesine bir numara verilmi ştir. Çal ı ş mam iz, yararland iğimiz kaynaklar ı sı ralad iğimiz "kaynaklar" bölümüyle son bulmaktad ir. Anahtar sözcükler: Nam ık Kemal, sözdizimi, Cezmi, İntibah, cümle.
Mustafa Kutlu'nun "İyiler Ölmez" adlı eserinin söz dizimi açısından incelenmesi
Kendine has bir üslubu bulunan Mustafa Kutlu, daha çok hikâyeleriyle ön plana çıkmış ve edebiyatımıza birçok eser kazandırmıştır. Bu çalışmada Kutlu'nun İyiler Ölmez adlı hikâye kitabının Dergâh Yayınları'ndan çıkan Kasım 2019'da basılan 14. baskısı kullanılmıştır. Bu tezde amaç söz dizimi çalışmalarına dikkat çekmek ve bahsi geçen eseri kelime, kelime grupları ve cümle üzerinden eserden örnekler vererek ayrıntılı incelemektir. Yazarın dili nasıl kullandığını ve söz dizimini esere nasıl yansıttığını görmek amaçlanmaktadır. İyiler Ölmez'de çok çeşitli cümle yapıları bulunmaktadır. Eksiltili cümlelerle diğer cümleler arasında anlam bağı kurulmuştur. Çalışma sekiz bölümden oluşmaktadır. Tezin giriş bölümünde teze dair ön bilgilere, yönteme, amaca ve öneme değinilmiştir. Sonra yazar tanıtılmış, eserlerine yer verilmiş ve bahsi geçen eserin özetine yer verilmiştir. Daha sonra eser cümle, cümle dışı ögeler, kelime grupları, cümle türleri bakımından incelenmiştir. Böylece, konunun bütün yönleriyle ortaya konulması sağlanmıştır. Çalışma, bu açıdan önem taşımaktadır. Eserden cümleler tahlil edilerek örneklendirilmiştir. Sonuç bölümünde tüm bu incelemeler göz önünde bulundurulup sonuçlar aktarılmıştır.
Neşet Ertaş türkülerinin cümle yapısı açısından incelenmesi
Yeni Türk Dili alanının önemli bir kısmını da sentaks ( söz dizimi ) konusu oluştur-maktadır. Sentaktik incelemenin bir alt bölümü olan yapısal inceleme, cümlelerin ku-rulumunda ne tür cümle yapılarının kullanıldığını tespit etmeye yarayan önemli bir başlıktır. Bu bağlamda manzum eserler üzerinde yapılmış fazla çalışma bulunmamak-tadır. Tüm bu belirtkeler ışığında, Türk Dili ve Edebiyatı alanında Neşet ERTAŞ ve onun eserlerinde kullandığı cümlelerin yapısal incelenişi konusunda bir çalışma yapıl-mamış olması bu tezin hem amacını hem de ortaya çıkış kaynağını ortaya koymakta-dır. Erol PARLAK'ın "Garip Bülbül - Neşet Ertaş" adlı eseri çalışmamızın temel kayna-ğını oluşturmaktadır. İncelememiz üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Neşet Ertaş hakkında bilgi-ler verilmiştir. İkinci bölümde yapısal açıdan cümle çeşitleri açıklanmıştır. Üçüncü bölümde sanatçının tüm şiirleri derlenmiş, alfabetik sıralamayla sıralanmış ve içeriğin-deki cümleler incelenmiştir. İnceleme modeli olarak; şiir üzerinde çalışma yapıldığı için manzum yapılar kurallı düz cümleler haline getirilmiş ve orijinal eserdeki dize sırasına göre sıralamaları ve sayfa numaraları parantez içerisinde belirtilmiştir. Sırala-ma yapılan cümleler ögelerine ayrılıp cümle yapıları irdelenip tespiti yapılmıştır. Tek-rar eden cümleler değerlendirmeye alınmamıştır. Her bir şiirin sonunda saptanan ra-kamsal veriler yer almaktadır. Sonuç kısmında, incelenen bu cümlelerin genel yapısı hakkında saptanan bilgiler veri-lerek inceleme tamamlanmıştır.
Refik Halit Karay'ın İstanbul'un Bir Yüzü adlı romanında söz dizimi
Bu çalışma Refik Halit Karay`ın ?İstanbul?un Bir Yüzü? adlı romanının söz dizimi açısından incelenmesidir. Refik Halit Karay, Türk edebiyatının önemli şahsiyetlerinden biri; Ziya Gökalp?in ifadesiyle döneminin en iyi yazan muharriridir. Yazarın çok zengin dil ve üsluba sahip olması bu eserin söz dizimi açısından incelenmesi gerekliliğini ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmayla ulaşılmak istenen hedef Türkçenin ifade gücünü, yazarın Türkçeyi kullanma şeklini, duygu ve düşüncelerini cümlelere yansıtma biçimini, Türkçenin zenginliğini ve güzelliğini ortaya çıkarabilmektir. Bu amaçla romandan dokuz yüz üç cümle seçildi. Bu cümleler Modern dilbilim anlayışıyla incelenmiştir.?Giriş? bölümünde Refik Halit Karay ile ilgili bilgiler verilmiş, ?Kavramların İşaretlenmesi? bölümünde bağımsız kavramlarla ilgili özellikler ele alınmış, ?Taban Hâlindeki Ögeler? bölümünde taban hâlindeki isim ve fiillerden söz edilmiş, ?Kavram İlişkileri? bölümünde kavramlar arasında ilişki kuran isim ve fiil çekimleri ele alınmış, ?Cümlenin Ögeleri? bölümünde metinde kullanılan cümlelerin isim ve fiilleri tamamlama biçimleri ele alınmış, ?Cümle Tamlayıcıları? bölümünde edatlar, hitaplar ve ara sözler ele alınıp örnekler verilmiş, ?Yapısına Göre Cümleler? bölümünde de cümle yapıları ve bu yapılara uyan örnekler verilmeye çalışılmış, ?Cümle ve Cümle Kalıplarının Kullanım Oranları? bölümünde cümle ve cümle kalıplarıyla ilgili istatistikî bilgiler verilmiş, ?Sonuç? bölümünde ise incelemenin genelinden çıkarılan sonuçlara yer verilmiştir, son olarak çalışmada yararlanılan kaynaklara kaynakça bölümünde yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Söz dizimi, cümle, dilbilim, Refik Halit Karay, ?stanbul?un Bir Yüzü
Rabgûzî'nin Kısasü'l-Enbiyâ adlı eserinde fiilimsiler
Bu çalışmada Rabgūzī'nin Kısasü'l-Enbiyā adlı eserinde yer alan fiilimsilerin ortaya konulması hedeflenmiştir. Kısasü'l-Enbiyā eseri üzerinde yapılan daha önceki çalışmalarla Harezm Türkçesi ileri seviyeye taşınmak istenmiştir. Cümle içinde anlatım kolaylığı sağlayan fiilimsiler, yan cümleler oluşturmaktadır. Kısasü'l-Enbiyā üzerinde yapılan çalışmalar incelendiğinde fiilimsiler konusunda derinlikli bir çalışmanın yapılmadığı görülmüştür. Bu eser üzerinde fiilimsiler konusunda çalışmanın faydalı olacağı düşünülmüştür. Orta Türkçe döneminde yer alan Harezm Türkçesi, Karahanlı Türkçesinden doğmuş ve yerini Çağatay Türkçesine bırakmıştır. Kısasü'l-Enbiyā'nın, Harezm Türkçesinin dil özelliklerini yansıtan önemli bir kaynak eser olduğu ortaya konulmuştur. Bu çalışmayla Kısasü'l-Enbiyā'nın içindeki fiilimsiler, dilbilim disiplini ölçüleriyle değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Bu tez çalışmasında Aysu Ata'nın Kısasü'l-Enbiyâ adlı eseri, kaynak eser olarak kullanılmıştır. Kısasü'l-Enbiyâ'da dört farklı isim-fiil eki, on farklı sıfat-fiil eki bulunduğu görülmüştür; en fazla örneğe ulaşılan fiilimsi çeşidi ise zarf-fiil olmuştur. Bu eserde elli altı zarf-fiil eki bulunmaktadır. Harezm Türkçesindeki bu zarf-fiil zenginliğinin Türkçenin o dönemdeki gelişmişliğinin ve anlatım imkânlarının genişlemiş olduğunun bir göstergesidir. Çalışmada, eserde yer alan fiilimsi ekleriyle ilgili örnek cümleler tespit edilmiş ve eklerin durumu incelenmiştir. Yapılan bu incelemede fiilimsiler; "Giriş" bölümünden sonra "İsim-Fiiller", "Sıfat-Fiiller", "Zarf-Fiiller", "İsim Fiillerden Türeyen Zarf-Fiiller", "Sıfat-Fiillerden Türeyen Zarf-Fiiller", "Zarf-Fiil Ekleriyle Kurulan Birleşik Fiiller" olmak üzere altı ana başlık altında incelenmiştir. "Sonuç" bölümünde fiilimsilerle ilgili bulunan sonuçlar ortaya konulmuştur. "Kaynakça" bölümünde çalışmada faydalanılan kaynaklar gösterilmiştir.
Necip Fazıl Kısakürek'in Kafa Kâğıdı adlı romanında söz dizimi
Dil, bir toplumun maddî ve manevî ögelerinin gelecek nesillere aktarılmasını sağlayan en önemli vasıtadır. Dil, ait olduğu toplumun özelliklerini yansıtır, zamanla değişir ve gelişir. Ancak dilin bünyesinde yer alan söz dizimi kurallarının değişmesi, diğer unsurlara göre zordur. Türk dilinin temel söz dizimi kuralı yardımcı unsurun başta, asıl unsurun ise sonda yer almasıdır. Dilin söz dizimi özelliklerinin en güzel göstergesi ise edebî metinlerdir. Edebi metinlerde yer alan söz dizimi unsurlarının incelenmesi, Türkçenin cümle yapısının gelişi güzel bir şekilde meydana gelmediğini aksine belirli kurallar çerçevesinde oluşturulduğunu ispatlamaktadır. Bu çalışmada, Necip Fazıl Kısakürek'in Kafa Kâğıdı romanındaki söz dizimi unsurları olan kelime grupları ve cümlelerin tespit edilip ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Çalışmamızda Leyla Karahan'ın cümle türleri üzerine yapmış olduğu iki tasnifi esas alınarak diğer kaynaklardan da yararlanılarak romanda yer alan söz dizimi unsurları kaynak tarama yöntemiyle tespit edilmiştir. Eserin ilk baskından tespit ettiğimiz kelime gruplarını, cümle öge ve türlerini sınıflandırarak romanda kullanıldıkları sayfa numaralarıyla birlikte alfabetik olarak sıralı bir şekilde verilmiştir. Sonuç bölümünde de tespitlerimiz ve değerlendirmelerimize yer verilmiştir. Elde edilen sayısal bulgulardan yararlanılarak Necip Fazıl Kısakürek'in Kafa Kâğıdı romanında Türk dilinin söz dizimi unsurlarını etkin şekilde kullandığı ve söz dizimi kurallarına uyduğu görülmüştür. Bu çalışmayla Türk dilinin Orhun Yazıtları'ndan itibaren günümüze kadar olan seyri içerisinde temel kurallarını koruyan söz diziminin özellikleri ve Türkçenin zenginlikleri, Necip Fazıl Kısakürek'in Kafa Kâğıdı romanından hareketle tespit edilmiştir. Tespit edilen söz dizimi özelliklerinin ve örneklerinin Türkçenin söz dizimi ile ilgili yapılan çalışmalarına katkı sağlaması beklenmektedir.
Manisa Balkan göçmenlerinin ağız özellikleri
"Manisa Balkan Göçmenlerinin Ağız Özellikleri" isimli doktora tezi, Cumhuriyet döneminde (mübadele ve sonrasında) Manisa'ya yerleşmiş, ana dili Türkçe olan Balkan göçmenlerinin (Yunanistan, Bulgaristan ve Eski Yugoslavya) dil özelliklerini ortaya koymak amacıyla hazırlanmıştır. Bu amaçla 212 kaynak kişi ile görüşülmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşülen kaynak kişilerin 208'i (Kosova 4, Makedonya 118, Bulgaristan 59, Yunanistan 27) Balkanların 128 yerleşim yerinden göç ederek Manisa'nın 28 yerleşim yerinde ikamet edenlerden, 4'ü (Kosova'dan 1, Makedonya'dan 2, Yunanistan'dan 1) ise mukayese maksadıyla, Balkanlarda yaşamaya devam edenler arasından seçilmiştir. Derlemelerden elde edilen metinlerin dil özellikleri incelenmiş, incelemeler neticesinde ses, şekil, kelime ve cümle bilgisi bakımlarından değişik yoğunluklarla kullanılan 114 karakteristik ağız özelliği tespit edilmiştir. Akabinde, tespit edilen 114 ağız özelliğinin sunduğu farklı tasnif imkanları değerlendirmeye alınmış ve en uygun sınıflandırma şekline 'ünlü uyumları' üzerinden varılabileceği anlaşılmıştır. Ünlü uyumları üzerinden yaptığımız tasnife göre de Manisa Balkan göçmen ağızlarının, ünlü uyumlarını yaygın olarak bozan I. Bölge, ünlü uyumlarını yaygın olarak koruyan II. Bölge, ünlü uyumlarının bozulduğu ve korunduğu örneklerin birlikte görünmesi açısından bir 'geçiş bölgesi' özelliği arz eden III. Bölge olmak üzere, üç ağız bölgesine ayrıldığı görülmüştür. Bu üç ağız bölgesi ve I.-II. Bölgelerde tespit edilen alt ağız grupları (ağız adacıkları) üzerinde çalışılmıştır. Tez; giriş, dil incelemesi, metinler, sözlük, tablolar / grafikler/ haritalar / fotoğraflar olmak üzere beş ana bölümden oluşmaktadır.
Memduh Şevket Esendal'ın romanlarında cümle
Bütün edebi eserlerde dilin kullanımı önemli bir unsur olarak karşımıza çıkmaktadır. Dilin özenli kullanılması bir eserin anlaşılabilirliğini büyük oranda etkilemektedir. Romanlarda, hikayelerde ve şiirde bir dilin güzelliklerinin ortaya çıkarılmasında yazar ve şairlere büyük görev düşmektedir. Bir dil ne kadar güzel olursa olsun gereğine uygun bir şekilde işlenmedikçe gelişme gösteremez. Dilimizi büyük bir hassasiyetle eserlerinde işleyen, Çağdaş Türk öykücülüğünün öncü yazarlarından Memduh Şevket Esendal'ın romanlarındaki cümle çeşitlerinin özellikleri tarafımızdan tez konusu olarak seçilmiştir. Memduh Şevket Esendal'ın "Ayaşlı ile Kiracıları" , "Miras" ve "Vassaf Bey" adlı romanlarından seçilen cümleler geleneksel yöntemle incelenmiştir. Dolayısıyla yazarımızın dili kullanmadaki ustalığı açık bir şekilde görülmüştür.
Nezihe Meriç' in "Yandırma" adlı kitabındaki öykülerin söz dizimi açısından incelenmesi
Bu araştırmanın amacı; Türk Edebiyatının seçkin kadın yazarlarından Nezihe Meriç'in Yandırma adlı kitabındaki öykülerin söz dizimi bakımından incelenmesidir. Bilindiği gibi dil bilgisi araştırmalarının inceleme alanları; ses bilgisi, şekil bilgisi, söz dizimi ve anlam bilgisidir. Bu çalışmanın içeriği de bir söz dizimi araştırmasıdır. Bu çalışma esnasında Nezihe Meriç'in Yandırma adlı kitabındaki öyküler söz dizimi açısından önce kelime grupları sonra da cümle bilgisi bakımından sınıflandırılmış ve sayısal verilerle ortaya konulmuştur. Bireyin insan kimliğiyle ortaya koyduğu birçok şey bir söz diziminden ibarettir. Bireyin konuştuğu birçok şey dilin toplumsal yanını ifade eden söz dizimi kurallarına uydurulur. Böylece dil bilgisine uygun bir cümle kurulmuş olur. Aslında düşünme, duygulanma, görsel sanatlarla ilgilenme, kişinin öz varlığıyla ilgili ürettiği her şey bir söz dizimidir. Kelimeler yeni bir anlam yaratmak üzere diğer kelimelerle ekli ya da eksiz bir birliktelik oluştururlar. Zaten dil kullanımının ya da söz diziminin tamamı için bir açıklama, bir belirtme, bir olayı ya da varlığı öne çıkarma, belirginleştirme denebilir. Söz dizimi çalışmaları çoklukla iki aşamada gerçekleştirilir. Birincisi olan kelime grupları en az iki kelimeden oluşan, yapı yönünden bir bütün oluşturan, tek kelimeyle ifade edilemeyen bir kavramın belirtilmesidir. Bunlar; isim ve sıfat tamlamaları, sıfat-fiil, isim-fiil, zarf-fiil grupları, tekrar, edat, bağlama, unvan, birleşik isim, ünlem, sayı grupları, birleşik fiil grubu ve kısaltma gruplarıdır. İkincisi de cümle bilgisidir. Cümlenin yapı ve anlam özelliklerini tespit etmektir. Bu çalışmada bütün bu gramer birliklerinin örnekleri tarama modeliyle tespit edilmiş ve örneklendirilmiştir. Bu çalışma esnasında kitapta yer alan yedi öykü kelime grupları ve cümlenin yapısal, anlamsal özellikleri bakımından taranmış ve sınıflandırılmıştır. Kelime grupları ve cümleler sayısal olarak istatistiki değerlere dökülmüştür. Cümlelerin anlam özelliklerine göre 2156 cümlenin olumlu, 272 cümlenin olumsuz ve 192 cümlenin ise soru cümlesi olduğu saptanmıştır. Yüklemin türüne göre Yandırma' daki cümlelerin 1626'sı fiil cümlesi, 963 tanesi ise isim cümlesidir. Bu da öykülerde hareketin fazla olduğunu gösterir. Cümlede yüklemin yerine bakıldığında kurallı cümlelerin sayısının 1972, devrik yapılı cümlelerin sayısının ise 679 olduğu görülmektedir. Bağlama edatlarıyla bağlanan 116 cümle bulunmaktadır. Bunların 14'ü "ki" bağlama edatıyla bağlanan cümle, "ve" bağlama edatıyla bağlanan cümle sayısı 3, diğer bazı bağlama edatlarıyla bağlanan cümle sayısı ise 99'dur. Ortak cümle ögeleriyle bağlanan cümlelerin toplamı 145 olup, bunların 12'si ortak yüklemli, 110'u ortak özneli, 12'si ortak nesneli ve 11'i ortak zarflı cümlelerdir. Cümleler bünyelerindeki ögelere göre de sınıflandırılmıştır.
Cümlenin ögelerinin kuklalarla öğretilmesi
Bu araştırmanın genel amacı, kuklalar ile cümlenin ögelerinin öğretiminin ders başarısına etki seviyesini ölçmektir. Öğrencilerin mevcut programlardaki etkinlikler yerine daha etkili olacağı düşünülen kukla metinleri ile yapılan çalışma etkinlikleri ile öğretimin etkililiğinin test edilmesi amaçlanmıştır. Yapılan araştırma bu yönüyle betimsel bir çalışmadır. Bu araştırmada kullanılan yöntem, araştırmanın yürütülmesi için öntest-sontest kontrol gruplu deneysel desendir. Araştırma, Malatya ilinin Battalgazi ilçesi, Şehit Hamit Fendoğlu Ortaokulu'nda bulunan 8. sınıf öğrencileri üzerinde yapılmıştır. Araştırmanın evrenini 2017-2018 Eğitim Öğretim yılındaki, Malatya ilinin Battalgazi ilçesinde bulunan ortaokullar, araştırmanın örneklemini ise, Battalgazi ilçesi Şehit Hamit Fendoğlu Ortaokulu 8. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Uygulamada ve ulaşımda yapma kolaylığı sağlanması düşüncesiyle 'uygun örnekleme' yoluyla, Şehit Hamit Fendoğlu Ortaokulu'nda bulunan 40 öğrenci araştırma örneklemine alınmıştır. Araştırmada veri toplama amacıyla "Cümlenin Ögeleri" Başarı Testi ile "Türkçe Dersi Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizi için SPSS 23.00 programı kullanılmıştır. Deney ve kontrol grubu öğrencileri arasındaki başarıyı ve tutumu ölçmek için "Mann Whitney U" testi, kız ve erkek öğrencilerinin eğitim öncesi ve sonrası durumlarının tespiti için de "Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi"kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda, deney grubu öğrencilerinin başarı ve tutumlarında anlamlı bir fark oluşmuştur. Kalıcılık düzeyi noktasında deney grubu lehine bir fark oluşmuş olsa da bu fark anlamlı değildir. Öğrencilerin tutumları incelendiğinde deney grubu sıra ortalamaları 29, 43 iken kontrol grubuna ait sıra ortalamalarının 9,58 olduğu belirlenmiş anlamlı farklılığın deney grubu lehine olduğu belirlenmiştir. Araştırma neticesinde elde edilen verilere göre çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Nizâmu't-terâkibi'l-Arabiyyeti ve eseruhu fî iktisâbi'l-luğaviyyi
Dilsel terkipler bir dilin menşei sayılırlar. Ayrıca bu terkipler, fikirleri ve kelami tasvirleri barındıran dilsel şablonlara benzerler ve bu şekilde dilsel düzenin tabiatı idrak edilir. Dilsel iletişimde temel amaç terkiplerle gerçekleştiği gibi herhangi bir dilin eğitim ve öğretiminde bu terkiplerin öğretimi önem arz etmektedir. İkinci bir dili öğrenenlerden, bu dille ilgili basit dilsel terkipleri çokça duyarız. Onlar bu terkiplerle öğrenmeye çalıştıkları dilde bunu çokça tekrar ederler; bu tekrarlar dilin sentaks yapısının iyice anlaşılmasına sebeb olmaktadır. Bundan dolayı herhangi bir dilin öğrenimi, o dilin terkiplerini öğrenme ve farklı farklı diyaloglarla gerçekleşen bu dilsel edinim dilin sentaks yapısının anlaşılmasina vesile olmaktadır. Terkiplerin bu dilsel gerekliğinden dolayı konu derinlemesine irdelenmiştir. Terkipler bütün dillerde olduğu gibi Arapçada da dilsel terkiplere taalluk eden her şey planlama dahilindedir. Dil öğretimde dilsel tablonun açık bir şekilde beyan edilmesi, özelliklerinin ortaya çıkarılması dil öğrenme yetisinin genişletilmesi gerekirmektedir. Bu araştırmada ele alınan bu konu, konu ile ilgili eski ve yeni görüşleri içinde barındıran modern dillerin programına uygun olarak dilbilimsel açıdan ele alınmıştır. Anahtar Kelimeler: Dil, Dil Sistemi, Arapça Terkipler, Lafız ve Mana, Dil Öğrenm
18. yüzyıla ait bir Siyer-i Nebî üzerinde sentaks incelemesi
?18. Yüzyıla Ait Bir Siyer-i Nebî Üzerinde Sentaks İncelemesi? adlı bu çalışma Osmanlı Türkçesinin 18. yüzyıldaki söz dizimi özelliklerini ve cümle uzunluklarının sayısal boyutlarını ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Bu amacın gerçekleştirilmesi için 18. yüzyılın tanınmış âlimi ve güzel sanatlar üstadı Abdülbâki Ârif Efendi'nin Siyer-i Nebî adlı eseri seçilmiştir.Çalışmanın ilk aşamasında eserin en eski tarihli olan, yazı türü bakımından aynı olup okunaklılı bakımından da en iyi durumda bulunan iki nüzhası karşılaştırılarak sağlam bir metin kurulmaya çalışılmıştır. İkinci aşamada eserde geçen cümle ögeleri, kelime grupları, cümle türlerinin yapı özellikleri ile cümlelerin bağlanma şekilleri ortaya konmuştur. Ayrıca bu aşamada cümle, cümle ögesi ve kelime gruplarının istatistiksel bilgileri çıkarılmış, bu bilgilerle grafikler oluşturulmuş ve bu grafikler üzerinden mukayeseli bir değerlendirme yapılmıştır.
İlköğretim 6., 7. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarında yer alan cümleler üzerine bir değerlendirme
Milletler gibi insanların da varlıklarını sürdürebilmeleri, düşünebilmeleri, düşündüklerini, hissettiklerini başkalarına aktarabilmeleri için ana dillerini iyi bilmeleri gerekir.İşlenmiş her dilde olduğu gibi Türk dilinin de kendine mahsus özellikleri, dil bilgisi kuralları vardır. Önemli olan bu kuralları iyi bilmek ve aktarabilmektir. Bu kuralların öğretildiği yerler olan okullarda kuşkusuz en önemli araç Türkçe ders kitaplarıdır. Günümüze kadar bu kitaplar üzerinde farklı konularda pek çok çalışma yapılmıştır ancak Türkçe ders kitaplarının söz dizimsel olarak cümle açısından daha önce incelenmediği gözlemlenmektedir. Bu çalışma, Türkçe ders kitaplarında yer alan cümlelerin yapı, çeşit ve kullanım özelliklerini belirlemek amacıyla hazırlandı. Türkçede cümle tanımı, çeşit ve sınıflandırma farklılıklarıyla başlayan çalışmada, 6., 7. ve 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki cümle yapılarının tespitine sayısal veriler eşliğinde yer verildi. Sonuç olarak ise, sayısal veriler üzerinden kitaplar hakkında değerlendirmeler yapılmıştır.
Abdullah Ziya Kozanoğlu'nun Kızıl Tuğ adlı eserinde söz dizimi
Milletler gibi insanların da varlıklarını sürdürebilmeleri, düşünebilmeleri, düşündüklerini,hissettiklerini başkalarına aktarabilmeleri için ana dillerini iyi bilmeleri gerekir.İşlenmiş her dilde olduğu gibi Türk dilinin de kendine mahsus özellikleri, dil bilgisikuralları vardır. Önemli olan bu kuralları iyi bilmek ve aktarabilmektir. Bir dilingelişmişliğini gösteren en önemli unsurlardan biri de meydana getirilen edebî eserlerdir.Dilleri işleyen ve onların gelişimine katkıda bulunan yazarlar bir nevi dil işçileridir. İşteTürkçe de bu bakımdan dünyanın en şanslı dillerinden biridir. Bizler, Türkçenin dünyanın eneski, en zengin ve en gelişmiş dillerinden biri olduğunu, meydana getirilen edebî eserlerebaktığımızda bir kez daha anlıyoruz. Günümüze kadar Türk dili üzerine birçok çalışmayapılmış, meydana getirilen eserler muhtelif bakımlardan incelenmiştir; ancak bu eserlerin sözdizimsel olarak cümle açısından pek fazla ele alınıp incelenmediği gözlenmektedir. Buçalışma, Abdullah Ziya Kozanoğlu'nun Kızıl Tuğ adlı eserinde yer alan cümlelerin yapı,özeliklerini ve kelime gruplarını belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Türkçede cümlenintanımı, çeşitleri ve sınıflandırma farklılıklarıyla başlayan çalışma, cümlelerin tahliledilmesiyle devam etmiştir. Sonuç olarak ise, sayısal veriler üzerinden eser hakkındadeğerlendirmeler yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Türkçe, söz dizimi, cümle, Abdullah Ziya Kozanoğlu, Kızıl Tuğ
Yabancılara Türkçe öğretimi kapsamında Kemalettin Çalık'ın Piri Reis adlı eserinin B1 seviyesinde sadeleştirilmesi
Yabancılara Türkçe öğretimi kapsamında yapılan sadeleştirme çalışmalarında son zamanlarda artış görülmektedir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi yaygınlaştıkça öğretim materyalleri ve dil öğretim ortamları çeşitlenmekte ve gelişmektedir. Yabancılara Türkçe öğretimi konusunda en önemli problemlerden biri öğretim programlarının geliştirilmesine kaynaklık edecek Türkçenin dilbilgisini işlevsel açıdan ve her yönüyle aktaracak kaynakların yeterli olmamasıdır. Hazırladığımız bu çalışmanın asıl amacı Yabancılara Türkçe öğretiminde okuma- anlama becerisinin kazandırılması ve geliştirilmesi amacıyla bilimsel ölçütler çerçevesinde dil düzeyine uygun ve özgün metin sadeleştirmenin nasıl gerçekleştirileceğine dair örnek bir çalışma hazırlamaktır. Eldeki çalışma, dil öğretimi alanında bilimsel verilerden yararlanılarak sadeleştirme yöntemleri doğrultusunda bu alandaki kaynak eksikliğini gidermeyi hedeflemektedir. Dil öğretimi alanına materyal oluşturma sürecinde hedef kitlenin seviyesi göz önüne alınarak uygun olan yöntem tercih edilmekte ve sadeleştirme çalışması bu doğrultuda yapılmaktadır. Dil öğrenen birey sadece o dili öğrenmekle yetinmeyip o milletin kültürü ve değerleri hakkında da bilgi sahibi olmaktadır. Bu nedenle eldeki çalışma hazırlanırken Türk kültürünü ve değerlerini barındıran edebi bir eser tercih edilmiştir. Çalışmaya konu olan "Piri Reis" adlı bu roman ile Türkçeyi yabancı dil olarak öğrenen B1 seviyesindeki bireyler için alternatif kaynak oluşturulup seviyesine uygun bir eseri okuyup anlaması hedeflenmiştir. Ele aldığımız eser Avrupa Dilleri Ortak Çerçeve Metni incelenerek B1 düzeyine ulaşmış öğrenicilere yönelik sadeleştirilip asıl metne sadık kalınmaya çalışılmış ve öğrencilerin kazanımları belirlenip bu doğrultuda sadeleştirme yapılmıştır. Sadeleştirme sırasında B1 seviyesindeki bireye uygun dilsel yapılar; Yunus Emre Enstitüsü tarafından hazırlanan Yedi İklim Türkçe B1 ders kitabı, İstanbul Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitabı ve Diller için Avrupa Ortak Başvuru Metninden hareketle belirlenmiş ve sadeleştirme işlemi bu kriterlere göre yapılmıştır. Sadeleştirme sürecinde en kritik noktalardan biri olan kelime seçimi sürecinde Murat Aydın tarafından oluşturulan öğrencilerin bilmesi gereken muhtemel kelime listesi, Gökhan Ölker'in hazırladığı Yazılı Türkçenin Kelime Sıklığı sözlüğü, TDK'nin güncel sözlüğü esas alınmıştır. Çalışmanın uygulama sürecinde okuma-anlama sürecindeki kazanımı görmek adına çoktan seçmeli, doğru-yanlış, kısa cevaplı sorular, evet-hayır, eşleştirme şeklinde alıştırmalar eklenmiştir.
Kırım-Tatar Türkçesinde cümle bağlayıcıları
319 ÖZET Cümle bağlayıcıları, temel olarak bağlama görevi gören dil birlikleridir. Cümle, bir düşünceyi, bir duyguyu, bir durumu, bir olayı yargı bildirerek anlatan kelime ve kelime grubudur, insanoğlunun düşünme ve düşündüklerini ifade edebilme yeteneği geliştikçe, tek tek kurulmuş basit cümlelerden, anlamca birbiriyle ilişkili cümlelere geçiş kaçınılmaz olmuştur. Cümle bağlayıcıları, işte bu birbiriyle anlamca ilişkili cümleleri birbirine bağlamaktadır. Dil araştırmacılarının bağlama edatları ve bağlaçlar, başlıkları altında inceledikleri cümle bağlayıcıları; işlevlerine, yapılarına ve bağlama şekillerine göre sınıflandırılmaktadır. Çalışmamızda Kırım Tatar Türkçesi'nde kullanılan cümle bağlayıcıları, bu sınıflandırmaya göre incelenecektir. Anahtar Sözcükler: Kırım Tatar Türkçesi.cümle, edat, bağlaç, cümle bağlayıcıları
Tanzimat Dönemi eserlerinin cümle özellikleri (Felatun Beyle Râkım Efendi, Müşâhedat, Cezmi, Sergüzeşt, Zehra, İntibah)
ÖZET Çalışmamızda Tanzimat Dönemi'ne ait altı eseri kelime grupları ve cümle açısından inceledik. Kelime gruplarını incelerken, bütün kelime gruplarına eserlerden örnekler aldık ve bunlardan günümüz yazı diline göre farklılık gösterenleri belirledik. Kelime gruplarının cümleler içinde ne gibi görevlerde kullanıldıklarını izah edip, yabancı kurallara göre yapılan kelime grupları üzerinde durduk. Cümle kısmında ise, tespit edilen cümleleri; öge sayısı, öğelerin dizilişi, yapı, anlam ve yüklem türü bakımlarından tasnife tâbi tuttuk. Çalışmamızın sonuna devrin cümle özelliğini göstermesi bakımından bir istatistik eklemeyi uygun bulduk. ANAHTAR SÖZCÜKLER : kelime grubu, cümle, öge. 80
Atasözlerinin sınıflandırılması ve yapısal özellikleri
Söyleyeni belli olmayan, toplumların kültüründen izler taşıyan, uzun yıllar süren gözlem ve deneyimlere dayanan, bilgece düşünce ve felsefi hikmetleri içeren, genel kural niteliğindeki, kalıplaşmış, özlü, veciz sözler atasözü olarak tanımlanır. Atasözü için sav, mesel, darbu'l-mesel, atalar sözü gibi çeşitli terimler kullanılmıştır. Türk atasözlerinin yazılı ilk örneklerine Orhun Abideleri'nde rastlanır. Orhun Abideleri dışında diğer Eski Türkçe Dönemi ve Uygur Dönemi eserlerinde de atasözü örnekleri yer alır. Türk atasözlerinin derlendiği ilk eser Karahanlılar Dönemi'nde Kaşgarlı Mahmut tarafından kaleme alınan Divânü Lügati't-Türk'tür. Karahanlılar Dönemi'nde kaleme alınan diğer eserler olan, Kutadgu Bilig ve Atabetü'l-Hakayık'ta da atasözü örneklerine rastlanır. Osmanlı Döneminde gerek Klasik Edebiyat gerekse Halk Edebiyatı şairleri atasözlerini kullanmışlardır.Yapısal olarak kullanım kalıpları; kelime grupları ve cümle türleri açısından incelendiğinde, atasözlerinin son derece zengin ve orijinal örnekler içerdiği görülmektedir. Atasözlerindeki kullanım kalıpları; giriş kalıpları, atasözünü içine alan kalıplar ve bitiş kalıpları olmak üzere üç başlıkta sınıflandırılmıştır.Atasözleri kıvrak söyleniş özellikleriyle kolayca hafızada kalmaktadır. Atasözlerine kıvrak söyleniş özelliğini kazandıran Türkçenin akıcı söz ve cümle dizimidir. Atasözlerindeki bu zengin söz ve cümle diziminin belirlenmesi amacıyla, atasözleri cümle yapısına, yüklem çeşitlerine, yüklemin yerine, cümlenin anlamına ve cümle bağlanışlarına göre incelenmiştir.Bu çalışmada; atasözlerinde yer alan kullanım kalıpları tespit edilmiş, atasözleri kelime grupları ve cümle türleri açısından incelenmiş, atasözlerinin yapısal özellikleri ortaya konulmuştur.
Liselere giriş sınavlarında (1990-2009) cümleyle ilgili soruların öğretim programları ve ders kitaplarıyla uygunluğunun incelenmesi
Tezimizin konusu ?Liselere Giriş Sınavlarında (1990-2009) Cümleyle İlgili Soruların Öğretim Programları ve Ders Kitaplarıyla Uygunluğunun İncelenmesi?dir. Çalışmamızda 1990-2009 yılları arasında çıkmış sınav sorularının başta öğretim programları olmak üzere ders kitapları ve akademik yayınlarla uyumu ve bu kaynakların birbirleriyle ilişkisini inceledik. Tezimiz temel olarak giriş, araştırma ve sonuç olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde, belirtilen öğretim kademesinde dil eğitiminin önemine değindik, araştırmayı kısıtlayan etkenler, araştırmanın önemi, araştırmayla birlikte ortaya çıkan alt problemleri açıkladık. Tezin ?araştırma? bölümünde ?cümle? konusunu ?sözcük öbekleri, cümlenin ögeleri ve cümle çeşitleri (yapısına göre cümleler, yüklemin yerine göre cümleler, yüklemin türüne göre cümleler, anlamına göre cümleler) olmak üzere üç ana başlıkta inceledik. Bu başlıklarda kaynakları akademik yayınlar-öğretim programları-ders kitapları-çıkmış sınav soruları sıralamasıyla, karşılaştırmalı olarak ele aldık. ?Sonuç? bölümünde ise elde edilen verilerin yorumlanmasına yer verdik, karşılaştığımız olumsuzluklar için çözüm önerileri sunmaya çalıştık.
Türkçe soru tümcelerinin öğretimi
Bu çalışmanın amacı, yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde, Türkçe soru tümcelerinin yerini tartışarak; öğretimine ilişkin öneriler sunmaktır.Bu amaç doğrultusunda, Evrensel Dilbilgisi (Yetinmeci Çizgi Dil Kuramı) ve Bilgi Yapısı Kuramları çerçevesinde Türkçe soru tümcelerinin yapılanışı alanyazına gönderimlerde bulunarak incelenmiş; elde edilen kuramsal tartışmalar neticesinde, Türkçe soru tümcelerinin ayrıntılı bir sınıflaması oluşturulmuştur. Bu noktadan yola çıkılarak, farklı beceri düzlemindeki kırkbeş yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kitabında, bu sınıflamanın ne ölçüde yer aldığı; soru tümcelerine yönelik bütüncül bir ünitenin yer alıp almadığı ve ne tür soru tümcelerine yer verildiği sorularına yanıt aranmıştır. Bu aşamadan sonra da soru tümcelerinin incelenen kitaplardaki görünümüne karşın, bir öğretim önerisi oluşturulmuş; bu çerçevenin içinden de ne-sorularına yönelik bir öneri uygulaması sunulmuştur.İncelemeler sonucu, yabancı dil olarak Türkçe öğretimi kitaplarında, Türkçe soru tümcelerine bütüncül bir ünite ayrılmadığı, ayrılan bölümlerde de klasik betimlemelerden yola çıkılarak yalnızca evet/hayır ve ne-sorularına değinildiği; Türkçe soru tümcesi türlerinin metinler içerisinde yitip gittiği, ayrıntılı olarak betimlemelerinin sunulmadığı yargılarına ulaşılmıştır. Bunun yanı sıra, Türkçenin sözdizimsel oynaklığının bilgi yapısı ile birebir ilintili olmasının, soru tümcelerinin klasik betimlemeler aracılığıyla öğretilemeyeceğine yönelik bir gösterge oluşturduğu tartışılmıştır.Son olarak, çalışmada sunulan ne-sorularına ilişkin öneri uygulamasının ilerideki materyal geliştirme çalışmalarına öncülük edebileceği üzerinde durulmuş; sonraki çalışmalar için, çeşitli yaş düzeyindeki öğrenicilerle çalışıp bu önerinin geçerliği hakkında bilgi edinilebileceği belirtilmiştir.