Animelerin eleştirel düşünme bağlamında yaratıcılığa etkisi: Stüdyo ghıblı ruhların kaçışı örneği

Anime, günümüzde popüler kültürü oluşturan bir etmen olmanın dışında içinde barındırdığı yaratıcılık ve eleştirel düşünme bağlamında çok katmanlı bir yapıya sahip, kültürel, psikolojik ve estetik unsurların bir arada bulunduğu bir anlatı ve medya aracıdır. Japon ulusunun animasyonu kendine has kültürel ögeleriyle harmanladıkları, ulus bilinçlerine uygun şekilde ortaya koydukları görsel bir anlatımdır. Ulus bilincinin gelişimi, geçmişten günümüze kadar uzanan Japon eğitim sisteminde saklıdır. Anime stüdyolarından özellikle Stüdyo Ghibli animasyonları izleyicileri eğlendirmenin yanında eleştirel bir bakış açısı sunmaktadır. Stüdyo Ghibli kurucularından ve yönetmenlerinden Hayao Miyazaki'nin filmleri, metinsel ve duygusal bütünlükleri bakımından metalaşmanın karşısında duran, evrensel ve kültürel kodları göz önünde bulunduran yapıtlardır. Miyazaki, eleştirel gücün yoğunluğunu yaratıcılıkla harmanlamış bu şekilde anlatılarını daha derin ve incelikli bir boyuta taşımıştır. Eleştirel düşünme; akıl yürütme, çıkarım yapma, ilişkilendirme ve çözümleme gibi belli zihinsel faaliyetleri ifade ederken; yaratıcılık, esnek düşünme kabiliyeti ile alışılmışın dışında özgün fikir ya da ürün sergileyebilmektir. Bu nedenle bazı noktalarda yaratıcılık ile eleştirel düşünme kesişmektedir. Yaratıcılık, ortaya özgün bir fikir ya da ürün koyarken; eleştirel düşünme var olanı değerlendirmektedir. Bu da, eleştirel düşünme var olmadan yaratıcılığın olamayacağını göstermektedir. Bu nedenle yaratıcılık için eleştirel düşünme önemlidir. Araştırmanın amacı, ulusal ve uluslarası literatüre yeni bilgilerle katkı sağlayıp Stüdyo Ghibli filmlerinden Hayao Miyazaki'nin yönetmeni olduğu Ruhların Kaçışı filmi üzerinden animelerin eleştirel düşünme bağlamında yaratıcılığa etkisinin incelenmesidir. Bu araştırmada, Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi ve Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi'nden toplam 31 gönüllü katılımcıyla Stüdyo Ghibli'nin Ruhların Kaçışı filmi izletilerek eleştirel düşünme ve yaratıcılık üzerine bir çalışma gerçekleştirilmiştir. 15 kişi Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi'nde 16 kişi ise Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi'nde eğitim görmektedir. Gönüllü katılımcılar, Görsel Sanatlar Eğitimi bölümü 2. ve 4. sınıf, Seramik bölümü 2. sınıf, Görsel İletişim Tasarımı bölümü 2. sınıf ve Görsel Sanatlar Eğitimi bölümü yüksek lisans 1. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Bu çalışmada nitel yöntem kullanılmıştır ve içerik analizi yapılmıştır. Film izleme esnasında katılımcıların dikkatini çeken duygu, durum, olgu, diyalog, filmin biçimsel özellikleri, filmin sevip sevmedikleri yönlerini not almaları istenip filme eleştirel bir gözle fark ettikleri durumları yazmaları istenmiştir. Çalışmanın bu boyutu Ruhların Kaçışı filmi üzerinden animelerin eleştirel yönünü incelemek üstünedir. Ardından resim kağıdına çizim ya da kolaj ifadeleriyle iki karakter oluşturmaları istenmiş E. P. Torrance'ın yaratıcılık ölçütleri ışığında çalışmanın yaratıcılık boyutu gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların metinlerinin yanında çizim ve kolajları incelendiğinde animelerin eleştirel düşünmeye ve yaratıcılığa olumlu katkı sağladığı görülmüştür.