Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran hipertansif hastaların kan basıncı regülasyon durumları ile ağrı kesici kullanım profilleri ve non-steroid anti-iflamatuar ilaç yan etki bilgi düzeylerinin karşılaştırılması

Giriş ve Amaç: Hipertansiyon çoğunlukla önlenebilir ve tedaviye duyarlı bir hastalık olmasına rağmen dünya genelinde yeterli kontrol edilemeyen sıklığı giderek artan önemli bir sağlık problemidir. Tedavi kontrolünü etkileyen birçok faktör olduğu bilinmektedir, bunlardan birisi de uzun süreli ve bilinçsiz non-steroid anti-inflamatuar ilaç (NSAİİ) kullanımıdır. Antihipertansif ilaçlarla ağrı kesicilerin etkileşimini ve NSAİİ kullanımı sonrası takipte hipertansiyon gelişimini inceleyen pek çok çalışma bulunmaktadır. Ancak hastaların NSAİİ yan etki bilgi, tutum ve farkındalığı ile ilgili çalışmalar sınırlı sayıdadır. Bu bilgilerden yola çıkarak çalışmamızda hipertansif hastaların kan basıncı regülasyonu ile ağrı kesici kullanım profilleri ve NSAİİ yan etki bilgisi arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: Ankara Atatürk Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği polikliniklerine başvuran 18 yaş ve üstü hipertansif 257 gönüllü hastaya, 01.07.2017-01.11.2017 tarihleri arasında sosyodemografik veriler, hipertansiyon hastalığının süresi-tedavisi-kontrolü, ağrı kesici kullanım profilleri ve NSAİİ yan etki bilgi düzeyleri ile ilgili sorulardan oluşan bir anket formu yüz yüze görüşülerek uygulanmıştır. Evdeki kan basıncı ortalama değerleri hastaların iki farklı günde yaptıkları ölçümler ile hesaplanmıştır. Kan basıncı regülasyon durumlarını değerlendirmek için poliklinikte ölçülen ortalama kan basıncı değerleri alınmıştır. Hastaların kan basıncı ortalaması, hasta en az 5 dakika dinlendirildikten sonra Omron M3 marka tansiyon aleti ile önce her iki koldan daha sonra ölçümün yüksek olduğu koldan ikinci bir ölçüm yapılarak belirlenmiştir. Türk Hipertansiyon Uzlaşı Raporu'na göre 80 yaş altında <140/90 mm Hg; 80 yaş ve üstünde <150/90 mm Hg olan kan basıncı değerleri regüle kabul edilmiştir. Araştırmanın istatistiği yapılırken tanımlayıcı istatistiklerde numerik veriler ortalama ve standart sapma, kategorik veriler ise sayı ve yüzde olarak verilmiştir. Numerik verilerin dağılımına histogram grafikleri ile bakılmıştır. İki ayrı grupta numerik veriler Student t testi ile analiz edilmiştir. Kategorik verilerin karşılaştırılmasında ki-kare testi kullanılmıştır. p anlamlılık değeri <0,05 olarak kabul edilmiştir. Analizlerde SPSS 23.0 paket programı kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya 257 hipertansif hasta dâhil edildi. Katılımcıların yaş ortalaması 60,96±10,31 yıl idi. Hastaların %51,8'i (n=133) kadın, %48,2'si (n=124) ise erkekti. Hastaların %56,8'nin (n=146) kan basıncı regüle olup %43,2'sinin (n=111) kan basıncı regüle değildi. Sağlık çalışanlarının KB regülasyonu diğer mesleklere göre anlamlı olarak daha iyi bulundu (p=0,031; 2 =3,370). Diğer sosyodemografik veriler ile KB regülasyonu arasında anlamlı fark yoktu. Çalışmadaki hastalara ağrı kesici kullanıp kullanmadıkları soruldu. Hastaların %86,4'ü (n=222) ağrı kesici kullandıklarını ifade etti. Ağrı kesici kullanım sıklığı kadınlarda erkeklerden anlamlı olarak yüksek bulundu (p=0,010; 2 =5,793). Eğitim durumu arttıkça ağrı kesici kullanımı anlamlı azalmıştır (p=0,035; 2 =11,302). Ayrıca hastaların NSAİİ kullanımları sorgulandı. NSAİİ kullanım sıklığı kadınlarda erkeklerden anlamlı yüksek bulundu (p=0,004; 2 =7,582). Hastaların %19,8'i (n=51) birden fazla çeşit NSAİİ kullandıklarını, %38,5'i (n=99) tek çeşit NSAİİ kullandıklarını, %41,6'sı (n=107) ise hiç NSAİİ kullanmadığını ifade etmiştir. Hastaların kan basıncı regülasyonu ile NSAİİ kullanımı arasında anlamlı bir farklılık görülmedi (p=0,841; 2  =0,005). NSAİİ'leri kullanma sıklığı ile kan basıncı regülasyonu arasında da anlamlı bir ilişki görülmedi (p=0,182; 2 =6,239). Hastaların %42,4' ünün (n=109) NSAİİ'lerin yan etkileri hakkında bilgilerinin olduğunu, %57,6'sı (n=148) ise bilgilerinin olmadığını söylemiştir. Hastaların NSAİİ'lerin yan etkileri hakkında bilgi sahibi olma durumu ile NSAİİ kullanımı arasında anlamlı bir ilişki görülmedi (p=0,874; 2  =0,001). Ayrıca yine hastaların NSAİİ'lerin yan etkileri hakkında bilgi sahibi olma durumu ve özellikle hipertansif yan etki bilinmesi ile kan basıncı regülasyonu arasında da anlamlı bir ilişki görülmedi (sırasıyla p=0,984; 2  =0,000 p=0,836; 2  =0,357). Sonuç: Çalışmamızda kan basıncı regüle olan hastalarla olmayanlar arasında ağrı kesici kullanım profili ve NSAİİ'lerin özellikle hipertansif yan etki bilgisi arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır. Ancak daha geniş örneklem hacmi ve çok merkezli çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır. Çalışmamızda ağrı kesici ve NSAİİ kullanımının kadınlarda anlamlı olarak erkeklerden daha fazla olduğu, eğitim durumu arttıkça ağrı kesici kullanımının anlamlı olarak azaldığı görülmüştür. Ağrı kesici kullanımının kadınlarda daha fazla olması nedeniyle başta kadın hastalar olmak üzere tüm bireyler ve çoklu ilaç kullanımının sık görüldüğü hipertansif hastalar, NSAİİ etki ve yan etkileri, kan basıncı kontrolünü bozan durumlar hakkında ayrıntılı olarak bilgilendirilmelidir. Hastaların düzenli olarak kontrole gelmesi sağlanmalı ve her fırsatta kan basıncı kontrolünü bozabilecek faktörler sorgulanmalıdır. Anahtar kelimeler: kan basıncı regülasyonu, ağrı kesici, NSAİİ yan etki