Ankara ili-Tuzgölü arasında neotetis'in kuzey kolunun evrimi (Haymana-Tuzgölü basenlerinin stratigrafileri ve jeoteknik evrimleri)

Çalışma alanı Ankara ili güneyinde, yeralmakta olup, batıdan Temelli ve Haymana ilçeleri, güneyden Kulu ilçesi ile Tuzgölü, doğudan ise Kızılırmak ve Bala ilçesi ile sınırlanmış yaklaşık 4050 km2 lik bir alanı kaplamaktadır. Sözkonusu alanda Sakarya kıtası ile Kırşehir kıtası ve bunlar arasında yeralan Neotetis okyanusunun çarpışma zonu ile bunlara ait birimler ve yapılar yeralmaktadır. Bölgenin stratigrafisinin ayrıntılı olarak incelenmesi sonucunda, çalışma alanının kuzeydoğu-güneybatı yönünde ve yaklaşık olarak ortasından geçen ve Samsam grubuna ait bazik-ultrabazik kayalar ve bazik volkaniklerden oluşan bir kuşağın kuzeybatısında ve güneydoğusunda birbirinden farklı iki temele sahip iki stratigrafik topluluğun varlığı saptanmıştır. Bunlardan Samsam ofiyolitik kuşağının kuzeybatısındaki topluluk Sakarya Kıtası'na ait bir temel ve bunun üzerinde yeralan Liyas-Orta Eosen zaman aralığına ait çökellerden oluşmaktadır. Güneydoğusundaki topluluk ise Kırşehir metamorfik temeli üzerinde Üst Kretase ile Orta-Üst Eosen zaman aralığına ait çökellerden ibaret olup her iki topluluğu ve ofiyolitik kuşağı ortak örten Üst Eosen-Pliyosen zaman aralığına ait karasal çökeller belirlenmiştir. Kuzey-kuzeybatıdaki Sakarya ve güney-güneydoğudaki Kırşehir kıtaları arasında Liyas'dan itibaren açılmaya başlıyan Neotetis okyanusunun kuzey kolunun, Üst Kretase'den itibaren kapanmaya başladığı ve buna bağlı olarak da sedimanter ve ofıyolifli melanj ile yay volkanizmasının geliştiği gözlenmektedir. Daha sonra, sıkışmaya bağlı olarak gelişen melanjın ve yay volkanizmasının yükselmesine bağlı olarak arada Samsam yükselimi oluşmuş ve bunun kuzeybatısı ile güneydoğusunda iki farklı çökel ortamının (Haymana ve Tuzgölü basenlerinin) geliştiği tesbit edilmiştir. Daha sonra Orta-Üst Eosen döneminde iki kıtanın birbirlerine doğru yaklaşmaları ve çarpışmalarına bağlı olarak artan sıkışma nedeniyle ters faylar ve şaryajlar gelişerek Haymana baseni kendi içerisinde parçalanmıştır. Bu dönemde Tuzgölü yöresinde deformasyon henüz başlamamış olup kuzeydeki deformasyonun bu alandaki etkisi bol kırıntılı malzeme gelişi ve çökel istifteki sığlaşma ile sınırlıdır. Üst Eosen döneminde sıkışmanınXVIII devamına bağlı olarak Haymana baseni çökel topluluğu Samsam ofiyolitik topluluğu ile birlikte Tuzgölü baseni çökel topluluğu üzerine şarye olmuşlardır. Bunu takip eden Üst Eosen-Orta Miyosen döneminde Haymana yöresinde yükselme ve hızlı bir aşınma izlenirken, güneyde Tuzgölü yöresinde açık denizle ilişkisi kesilen kapalı karasal çökel ortamlarının varlığını devam ettirdiği saptanmıştır. Üst Miyosen-Pliyosen döneminde Haymana yöresinin de aşınması ile peneplen halini alan bölge genelinde gölsel (karasal) bir ortamın yaygın olarak varlığı belirlenmiştir. Sonuçta bölgede üç farklı temel ve bunlar üzerinde gelişen çökel istiflerinin varlığı saptanmış ve bunların, bu günkü konumlarını bir dizi yapısal olaylar sonucunda kazandıkları ve büyük tektonik hatlar boyunca bir araya geldikleri belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler : Haymana-Tuzgölü Basenleri, Neotetis'in kuzey kolu, Tektono-stratigrafi, Tektonik, Jeotektonik evrim