Ankara'nın bazı hastanelerinde kanser hastalarının tanı ve tedavisinde gecikme: Kesitsel bir araştırma

En önemli halk sağlığı sorunlarından olan kanserde, iyi sonuçlara ulaşmak için erken teşhis ve zamanında tedavi çok önemlidir. Bu araştırmada, kanser bakım yolunun; hasta, hastalık ve sağlık hizmet sunucusu ile sistem kaynaklı gecikme nedenlerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Tanımlayıcı olarak tamamlanan çok merkezli araştırma; Ankara ilinde ikamet eden, 18 yaş ve üzeri kişilerde, 2022 yılında tanı almış, üçüncü basamak hastanelerin kemoterapi ünitelerinde tedavi görmekte olan 201 hasta üzerinde yüz yüze anket yöntemiyle gerçekleştirilmiş, çıkarılma kriterleri dolayısıyla 151 hastanın sonuçları değerlendirmeye alınmıştır. Google formlar aracılığıyla doldurulan anketlerin verileri, SPSS 26.0 programı ile analiz edilmiştir. Tanımlayıcı ve karşılaştırmalı analizlerin ardından, gecikmeler için risk faktörlerini incelemek amacıyla gecikme süreleri kategorik ve sürekli değişken olarak ikili lojistik ve çoklu lineer regresyon analizleri uygulanmıştır. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. İlk yakınmadan ilk kez sağlık kuruluşuna yapılan başvuruya kadar geçen ortanca süre 14 gün, ilk kez sağlık kuruluşuna yapılan başvurudan ilk tanısal işleme kadar geçen ortanca süre 31 gün, ilk tanısal işlemden mikroskobik olarak doğrulanmış tanının elde edilmesine kadar geçen ortanca süre 12,5 gün ve mikroskobik tanının konulmasından ilk tedavi başlangıcına kadar geçen ortanca süre 13 gün olarak bulunmuştur. Tüm süreç içinde bu dört tekil dönemin yüzde dağılımları ise sırasıyla %19,9, %44,0, %17,7 ve %18,4 olarak bulunmuştur. Gecikme için önemli bulunan faktörler şöyledir: "hasta kaynaklı nedenler" olarak eğitim düzeyi, çocuk sayısı ve yakınmayı kendi kendine gidermeye çalışma; "hastalık kaynaklı nedenler" olarak sıklığına göre malignite türü ve "sağlık hizmet sunucusu ile sistem kaynaklı nedenler" olarak tanısal işlem sayısı ve sağlık kuruluşunun statüsü (özel-kamu). Regresyon analizlerine ek olarak hastalar tarafından bildirilen, üç temel nedene adreslenebilecek birçok etmen bildirilmiştir. Sağlık, hastalık, kanserler ve özellikle nadir kanserlere yönelik farkındalığın artırılması ve buna yönelik sağlık politikası belirlenmesi, sevk sisteminin mevcut sisteme yeni bir yük olmaksızın yerleştirilmesi, özel-kamu sağlık kuruluşları arasındaki bakım kalitesi farkının kapatılmasına yönelik politika geliştirilmesi faydalı olabilir.