Ankilozan spondilit tanılı hastalarda hastalık aktivitesi ve tedavi yanıtı ile hastalık algısı, anksiyete ve depresyon ölçeklerinin ilişkisinin değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Ankilozan spondilit (AS) özellikle aksiyal iskeleti etkileyen, ağrıya, anormal duruşa ve hareket bozukluklarına yol açan otoimmün bir hastalıktır. Semptomlar hastaların günlük yaşamlarını ve iş fonksiyonlarını etkilemektedir. AS ilişkili semptomlar ve fiziksel değişiklikler nedeniyle hastaların psikolojik işlevleri de AS'den etkilenmektedir. Dolayısıyla AS hastaları normal sağlıklı topluma göre başta anksiyete ve depresyon olmak üzere psikolojik bozukluklar açısından risk altındadır. Bu çalışmadaki amacımız depresyon, anksiyete ve hastalık algı ölçekleri kullanarak hastalardaki depresyon, anksiyete düzeylerinin ve hastalık algısının hastalık aktivitesi ve tedavi yanıtı ile ilişkisini değerlendirmektir. Gereç ve Yöntem: Mart - Ekim 2022 tarihleri arasında Çukurova Üniversitesi Hastanesi Romatoloji Bilim Dalı Polikliniği'ne başvuran ankilozan spondilit tanılı 108 hasta ve 40 sağlıklı gönüllü birey çalışmaya dahil edildi. Psikiyatrik tedavi alan kişiler çalışmaya dahil edilmedi. Çalışmaya dahil edilen tüm bireylerin Beck depresyon ve anksiyete ölçeği ile hastane anksiyete ve depresyon ölçeğini doldurmaları istendi. AS hasta grubunun BASDAI, BASFI, ASDAS-CRP skorları hesaplandı ve hastaların kısa hastalık algısı ölçeğini de doldurmaları istendi. Hastalar BASDAI skoruna göre aktif ve inaktif hastalık grubu olarak 2 gruba ayrıldı. Aktif hastalığı olan hasta grubunda tedavi yanıtı ile anksiyete, depresyon ve hastalık algısı arasındaki ilişkiyi değerlendirmek için tedavileri düzenlenen bu hasta grubunun tedavinin 12. haftasında aktivite skorları yeniden hesaplandı ve ölçekleri yeniden doldurmaları istendi. Bulgular: Hastaların % 61,1 (n=66)'i erkek, % 38,9 (n=42)'u kadındı. Hastaların yaş ortalaması 39,6 (min:20- maks:64) olup yaş ve cinsiyet yönünden kontrol grubu ile benzerdi. Tüm AS hastaları (n=108) ile kontrol grubunun ölçek skorları karşılaştırıldığında hasta grubunda olanların BECK-A (hasta: 15,8±11,4; kontrol: 10,0±6,9) ve BECK-D (hasta: 12,8±8,6;kontrol: 8,8±6,8) ölçek skorları sağlıklı kontrol grubunda olanlara göre daha yüksek bulundu. Aktif ve inaktif hastalar ayrı ayrı değerlendirildiğinde aktif hasta grubunda olanlar, sağlıklı kontrol ve inaktif hasta grubunda yer alanların BECK-A, BECK-D, HAD-A ve HAD-D ölçek skorlarına göre anlamlı olarak daha yüksek skorlara sahipti. KHAÖ skoru da aktif hasta grubunda, inaktif hasta grubuna göre daha yüksek bulundu (p<0,001). VAS, BASFI, BASDAI ve ASDAS-CRP değerleri ile tüm ölçek skorları arasında pozitif korelasyon olduğu görüldü. Aktif hasta grubunda olanların CRP değeri ile BECK-A ve HAD-A değerleri arasında negatif yönlü orta düzey bir ilişki olduğu saptandı. Kadın hastalarda, erkek hastalara göre BECK-A, BECK-D ve HAD-A ölçek skorları daha yüksek bulundu. Eğitim durumuna göre HAD-A ve HAD-D ölçekleri arasında anlamlı farklılık gözlenmekle beraber yaş, HLA-B27 pozitifliği, hastalık süresi, sigara kullanımı, ekstraartiküler tutulum ile ölçek skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunmadı. 12. haftadaki değerlendirmede tedaviye cevap alınan aktif hasta grubundaki hastaların ESH, CRP, VAS, BASFI, BASDAI, ASDAS-CRP değerleri ve ölçek skorlarının, başlangıç değerlerine göre anlamlı olarak gerilediği saptandı. Sonuç: AS hastalarında anksiyete ve depresyon sıklığı normal toplumdan fazla olup hastalık aktivitesi ile korelasyon göstermektedir. Etkin tedavi uygulanan hastalarda AS tedavisi ile birlikte duygudurumda da iyileşme sağlanmaktadır. Anahtar Kelimeler: Ankilozan spondilit, anksiyete, depresyon, hastalık algısı, hastalık aktivitesi