Ankilozan spondilitli hastalarda başlangıçtaki lomber disk hernisi tanısı romatoloğa geç başvuru ve tanısal gecikme ile ilişkilidir.

Ankilozan Spondilit (AS), radyolojik sakroiliitin yavaş gelişmesi nedeniyle tanısı en çok geciken romatolojik hastalıklardan biri olmaya devam etmektedir. Klinik pratikte AS tanısı öncesi Lomber Disk Hernisi (LDH) tanısının oldukça sık konulduğunu görmekteyiz. Dahası son 3 ayda bel ağrısı olmadığı halde manyetik rezonans görüntüleme (MRG) ile LDH saptanan hastaların oranının oldukça yüksek olduğunu bildiren yayınlar da mevcuttur. Bu nedenle çalışmamızda AS hastalarındaki tanısal gecikme, ilk klinik tanı olarak LDH tanısı alan hasta oranı ve tanı gecikmesi ile daha önce konulan LDH tanısı arasındaki ilişkinin araştırılması amaçlanmıştır.GEREÇ VE YÖNTEM:Farklı şehirlerdeki 5 romatoloji kliniğinden Modifiye New York kriterlerine göre AS tanılı 393 ardışık hasta (258 erkek [% 65.6], ortalama yaş 39.3 ± 10.8) analize dahil edildi. İlk başvurulan hekimin uzmanlık alanı, konulan ilk tanı, bel ağrısının başlangıç yaşı ve eğitim düzeyi gibi tanısal gecikmeye yol açabileceği düşünülen tüm faktörler bir anket formu ile yüz yüze görüşme ile sorgulandı. Tanı gecikmesi, bel ağrısı nedeniyle hekime ilk başvurudan itibaren AS tanısı konuluncaya kadar geçen süre olarak hesaplandı. Tanısal gecikme ile ilişkili faktörler Spearman korelâsyon analizi ve lineer regresyon metodu ile değerlendirildi. Gruplar arasında karşılaştırmalar için Kruskal-Wallis ve Mann Whitney-U testi kullanıldı.BULGULAR:Hastaların yalnızca %4'ü bel ağrısı nedeni ile ilk olarak romatoloğa başvurduğunu bildirdi. İlk başvurulan hekim, hastaların %30'unda FTR uzmanı, %25'inde ortopedist ve %16'sında nöroşirurjiyen idi. Tanıya kadar geçen süre ilk başvurulan hekim romatolog (2.9 ± 5.3 yıl), FTR (6.3 ± 7.6), ortopedist (9.6 ± 9.1) ve beyin cerrahi uzmanı (8.8 ± 6.6) oluşuna göre anlamlı olarak farklıydı (p=0.002). İlk başvuruda hangi tanının konulduğu sorusuna yanıt veren 392 hastanın %33'ünde bu tanı LDH idi. Başlangıçta LDH tanısı alanlar ile diğer hastalar karşılaştırıldığında tanısal gecikme sırasıyla 9.1 ± 8.5 ve 6.2 ± 7.4 yıl (p=0.002) bulundu. 26 hasta (%6.6) LDH nedeniyle operasyon geçirmişti ve tanısal gecikme süresi operasyon geçirmeyenlere göre belirgin olarak uzundu (13.3 ± 11.3 vs 7.8 ± 8.2, p=0.023). Romatoloğa başvuruya kadar geçen süre hem ilk tanısı LDH olanlarda; hem de LDH operasyonu olanlarda diğer hastalara göre daha uzundu. Tanısal gecikme; SpA semptomları başlangıç yaşı, bel ağrısının başlangıç yaşı, LDH tanısı, LDH operasyonu, ilk başvurulan hekim ve eğitim süresi ile koreleydi. Lineer regresyon analizinde; semptom başlangıç yaşı, bel ağrısı başlangıç yaşı, LDH tanısı, LDH operasyonu ve eğitim süresi tanısal gecikme için prediktif faktörler idi. AS tanısındaki gecikme süresi diğer ülkelerdekine benzer bulundu.SONUÇ:Başlangıçta konan LDH tanısı AS tanısında gecikmeye katkıda bulunuyor olabilir ve bu anlamda AS hastaları içerisinde LDH cerrahisi uygulanmış hasta oranının nisbeten yüksek olması dikkat çekicidir. İlk olarak romatoloğa başvuran hastalarda AS tanısında gecikme daha kısa olmakla birlikte, hastaların düşük bir oranı ilk başvuruyu romatologlara yapmaktadırlar. Bu nedenle bel ağrılı hastaların başvurma olasılığı yüksek diğer hekim gruplarının inflamatuar bel ağrısının nitelikleri konusunda bilinçlendirilmesi tanı gecikmesini azaltabilir ve gereksiz ameliyatlardan hastayı koruyabilir.ANAHTAR KELİMELER: ankilozan spondilit, lomber disk hernisi, tanısal gecikme, bel ağrısı