Anlamsal onam yönetimi için bir çerçeve geliştirilmesi

Bilgi ve iletişim teknolojilerinin hızlı gelişimi, kişisel verilerin paylaşılmasını ve daha kolay yayılmasını sağlamaktadır. Bu paylaşılmanın bir sonucu olarak kişisel veri, yer ve zaman bağımsız bir şekilde erişilebilir hale gelmektedir. Bu erişim kolaylığının yanında gizlilik ve güvenlik riskleri ortaya çıkmakta, özel hayata yönelik istismarlar yaşanmaktadır. Yaşanan bu istismarları engellemek, kişinin temel hak ve özgürlüklerini korumak için kişisel verinin gizliliğini sağlamak üzere ulusal ve uluslararası alanlarda yasal düzenlemeler yapılmaktadır. Türkiye'de 2016 yılında, kişilerin temel hak ve özgürlüklerini korumak ve kişisel verileri işleyen gerçek ve tüzel kişilerin yükümlülükleri ile uyacakları usul ve esasları belirlemek için 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu - KVKK kabul edilmiştir. Ayrıca, Avrupa Birliği (AB) ve Avrupa Ekonomik Alanı'nda (AEA) veri koruma ve mahremiyet üzerine AB yasalarında yer alan Global Veri Koruma Yönetmeliği - GDPR, Nisan 2016'da yayınlanmış ve Mayıs 2018'de yürürlüğe girmiştir. Hem KVKK'ya hem de GDPR'ye göre kişisel verinin işlenebilmesi için kişinin onamı gerekmektedir. Kişinin onamına göre kişisel verinin işlenme sürecinin yönetiminde, onam yönetimi önemli ve gerekli bir süreç haline gelmektedir. Bu tez çalışması kapsamında, kişisel verinin mahremiyetinin korunması için anlamsal onam yönetimi çerçevesi geliştirilmiştir. Onam yönetiminin etkin bir şekilde gerçekleştirilmesi amacıyla alan bilgisinin yeniden kullanılması ve çıkarsamaların yapılması gereklidir. Bu nedenle, elektronik bir onam yönetimi yerine anlamsal bir çözüm önerisi sunulmuştur. Bu kapsamda, kanun metni önerilen çözüm için destekleyici bir doküman olarak temel alınmıştır. Bu amaçla, kanun analiz edilerek sistem elemanları belirlenmiş, bu sistem elemanları kullanılarak Onam Ontolojisi ve onam yönetimini gerçekleştiren bir çerçeve geliştirilmiştir. Geliştirilen çerçeve kapsamında, iki farklı etki alanında durum çalışması yapılmıştır.