Annelerin duygu sosyalleştirme tepkilerinin işlevsel olmayan ebeveyn modları, meta duygu özellikleri ve empati ile ilişkisinin incelenmesi

Bu çalışma 3-7 yaş çocuğa sahip olan annelerin duygu sosyalleştirme tepkilerine etki eden faktörleri incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda şema modlarının alt boyutu olan işlevsel olmayan ebeveyn modlarının; duygusal dikkat, duygusal netlik ve duygusal onarımdan oluşan meta duygu özelliklerinin ve empati becerilerinin annelerin duygu sosyalleştirme tepkilerini yordayıp yordamadığını incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini 3-7 yaş çocuğu olan 216 anne oluşturmaktadır. Çalışmada kullanılan veri toplama araçları olarak Kişisel Bilgi Formu, Şema Modları Ölçeğinin İşlevsel Olmayan Ebeveyn Modları Alt Boyutu, Olumsuz Duygularla Baş Etme Ölçeği, Meta Duygu Özellikleri Ölçeği, Kişilerarası Tepkisellik İndeksi ve Toronto Aleksitimi Ölçeği kullanılmıştır (Aleksitimi düzeyinin karıştırıcı etkisini ortadan kaldırmak amacıyla ölçüm alınmıştır). Bağımsız örneklemler için t-test, korelasyon ve hiyerarşik regresyon kullanılarak veriler analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda cezalandırıcı ebeveyn modunun olumsuz duygu sosyalleştirme tepkilerini yordarken olumlu duygu sosyalleştirme tepkileri ile ilişkisinin anlamsız olduğu bulunmuştur. Bu bulguya göre annelerin ebeveyn modlarının şiddeti arttıkça olumsuz duygu sosyalleştirme tepkileri verme sıklıkları da artmaktadır. Hipotezleri destekler biçimde meta duygu özellikleri hem olumlu duygu sosyalleştirme hem de olumsuz duygu sosyalleştirme tepkilerini yordamaktadır. Meta duygu özellikleri arttıkça verdikleri olumlu duygu sosyalleştirme tepkileri artarken olumsuz duygu sosyalleştirme tepkileri verme sıklıkları azalmaktadır. Son olarak empati becerilerinin de hem olumlu hem olumsuz duygu sosyalleştirme tepkilerini yordadığı bulunmuştur. Empati becerileri arttıkça annelerin verdikleri olumlu duygu sosyalleştirme tepki sıklığı artarken olumsuz duygu sosyalleştirme tepki sıklığı azalmaktadır. Her üç değişkenin birlikte değerlendirilmesi ve hangi değişkenin hangi sırayla yordadığının test edilmesi amacıyla istatistiksel (stepwise) regresyon analizi yapılmıştır. Bu analizin sonuçlarına göre olumsuz duygu sosyalleştirme tepkilerini yordama gücü en yüksek olan değişken cezalandırıcı ebeveyn modları iken ardından empati gelmektedir. Meta duygu özelliklerinin bu modelde olumsuz duygu sosyalleştirme tepkilerini yordamamasının, aleksitimi ile meta duygu özellikleri arasında bulunan yüksek korelasyondan kaynaklanabileceği düşünülmüştür. Araştırmadan elde edilen bulgular alan yazın ışığında değerlendirilerek tartışılmış ve önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Duygu sosyalleştirme, işlevsel olmayan ebeveyn modları, meta duygu özellikleri, empati