A logical argumentation on apartment type dwellings: The case of İstanbul, Feneryolu between 1950 – 2020

Bu çalışma, modernize edilmiş Türk apartman tipi konutlarında mekânsal düzenlemenin altyapı, yasal, teknolojik ve sosyal faktörlere bağlı olarak nasıl geliştiğini ortaya koymaya çalışmaktadır. Bu çalışmanın amacı, 1950-2020 yılları arasında İstanbul'daki apartman tipi konutların mekânsal konfigürasyonlarındaki çeşitliliğe, sözdizimsel (syntactic) dönüşümler ve anlamsal değerler arasındaki ilişkiye ve tarihsel kırılma noktalarına ışık tutmaktır. Konut iç mekânlarındaki dönüşümün dış etkenlerin yanı sıra toplumsal dönüşümlerle de bağlantılı olduğu açıktır. Türkiye'de konut politikaları, sanayileşme, yapı malzemelerinde standardlaşma ve seri üretime geçiş, apartmanlaşma, ev yaşamında modernleşme, aile yapısındaki değişim ve bunların iç mekâna etkileri tez kapsamında dikkate alınmaktadır. Ayrıca teorik tartışma bölümünde mekânın anlamı, toplum-mekân ilişkileri ve konutun biçimlenmesi tartışılmaktadır. Bu tezde İstanbul-Feneryolu mahallesindeki ilk apartman tipi konutların görüldüğü 1950'lerden 2020 yılına kadar apartman tipi konutların mekânsal konfigürasyonundaki dönüşümleri incelenmiştir. Konut formlarındaki değişimin radikal nedeni olan dış etkenler birer kırılma noktaları olarak belirlenmiş ve yetmiş yıllık süreci dört döneme ayırmıştır. Bu dönemler 1950-1965, 1965-1980, 1980-2000 ve 2000-2020'dir. Syntax 2D yazılımı ile yapılan analizlerde ortalama eş görüş alanı (mean isovist area), çevre (perimeter), kompaktlık (compactness), dairesellik (circularity), radyal ortalama (radial mean), standart sapma (standard deviation), ortalama derinlik (mean depth) ve integrasyon (integration) parametreleri kullanılmaktadır. Konutlar, Yaşam Alanı, Yatak Odası Alanı ve Hizmet Alanı olmak üzere daire için üç işlevsel alan ve dört dönem üzerinden incelenmiştir. İşlevsel alanların sözdizimsel değerleri ile dönemlerin altyapısal, yasal, teknolojik ve sosyal faktörleri arasında ilişki kurulmuştur. Örneğin; Yaşam Alanı plan şemasında merkezi bir önem kazanmış ve sosyalleşmenin en yüksek olduğu birim haline gelmiştir. Hizmet Alanı'nda, planlama şemasındaki tek "çok geçirgen" ve yeni bir birim olan 'koridor' ortaya çıkmıştır. Ayrıca mutfak gibi sosyal mekânların öneminin artmasıyla birlikte ortalama derinlik değeri dışında Hizmet Alanının sözdizimsel değerleri genel olarak artmıştır. Parselasyon çalışmaları nedeniyle arazi geometrisine uygun ve akılcı plan çözümleri üretilmiştir. Bunun sonucunda ve ısıtma sistemleri, internet ve akıllı telefonların devreye girmesi ile konut kullanıcılarının yatak odalarında bireysel olarak vakit geçirmesi, yatak odalarını derinlik değeri nispeten yüksek ikincil birimler haline getirdi. Özetle bu çalışma apartman tipi konutların Yaşam Alanı, Hizmet Alanı ve Yatak Odası Alanındaki sözdizimsel dönüşümün altyapısal, yasal, teknolojik ve sosyal faktörlerle ilişkisini irdelemektedir.