Kişilerarası intihar kuramının cinsel yönelim bağlamında incelenmesi: Problem çözme ve sosyal desteğin düzenleyici etkileri

İntihar, dünya genelinde önemli bir ölüm ve yeti kaybı nedenidir. Bu olgunun karmaşık doğası, intihar davranışına katkıda bulunan psikolojik etkenlerin farklı topluluklar içinde anlaşılmasının ve kültürel açıdan hassas araştırmalara duyulan ihtiyacın altını çizmektedir. İntiharın Kişilerarası Kuramı (İKK), intihar davranışını anlamaya yönelik yaygın olarak kabul gören bir kuramsal çerçevedir ve merkezinde başkasına yük olma algısı (BYO), engellenmiş aidiyet (EA) ve edinilmiş intihar yeterliliği (EİY) yer almaktadır. Ancak, bu kuramın ampirik olarak test edildiği çalışmalar, Batı dışı toplumlarda ve intihar riski yüksek olan cinsel azınlıklar arasında oldukça sınırlıdır. Bu çalışma, İKK'nın hem heteroseksüel hem de heteroseksüel olmayan bireylerden oluşan bir Türk örnekleminde uygulanabilirliğini incelemeyi amaçlamıştır. Azınlık stres kuramı temel alınarak, kişilerarası risk faktörlerinin cinsel yönelim ile intihar düşüncesi arasındaki ilişkiyi aracılık rolüyle açıkladığı varsayılmıştır. Buna ek olarak, sosyal problem çözme becerileri ve algılanan sosyal destek faktörlerinin koruyucu etmenler olarak işlev görmesi beklenmiştir. Yaşları 18 ile 35 arasında değişen hem heteroseksüel hem de heteroseksüel olmayan bireylerden oluşan toplam 383 katılımcı (Ort. = 25,72; SS = 4,16), çevrimiçi bir anketi tamamlamıştır. Bulgular, EA ve BYO'nın intihar düşüncesini anlamlı şekilde yordadığını; intihar girişimleriyle ise BYO ve ölüm korkusuzluğunun ayrı ayrı anlamlı ilişkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. EA, cinsel yönelim ile intihar düşüncesi arasındaki ilişkide anlamlı bir aracılık rolü üstlenirken, BYO bu rolü göstermemiştir. Sosyal problem çözme becerileri BYO'nı ve EA'ti azaltarak işlev gören koruyucu faktörler olarak ortaya çıkarken, algılanan sosyal destek BYO'sı üzerinden bu etkiyi göstermiştir. Bulgular, bu karma örneklemde İKK'nın kültürel olarak uygulanabilirliğini desteklemekte ve intihar riskini etkili bir şekilde azaltmak için hem kişilerarası hem de yapısal müdahalelerin önemini vurgulamaktadır.