A proposed method for aircraft selection using interval- valued spherical fuzzy analytic hierarchy process

Havacılık endüstrisi küresel bağlantı, ekonomik kalkınma ve ulaşım verimliliğinde çok önemli bir rol oynamaktadır. Hız, konfor, güvenilirlik ve ağ gibi birçok avantaj sağlamaktadır. Bunun sonucunda sadece yolcu açısından değil lojistik açıdan da hava taşımacılığına olan talep giderek artmakta ve bu da sektörde rekabet ortamı yaratmaktadır. Havayolu şirketleri bu artan talebi karşılamak için filolarını genişletmeye ihtiyaç duymaktadırlar. Bu nedenle filo planlaması ve uçak seçimi havayolu firmalarının yönetmesi gereken önemli konular arasındadır. Uçak seçimi, birden fazla kriter ve belirsizlik içeren karmaşık bir karar verme sürecidir. Filo planlama uzmanlarının belirsizlik altındaki uçak tiplerini farklı kriterlere göre analiz ederek şirketin ihtiyaçlarına en uygun olan uçağı seçmesi gerekmektedir. Bu çalışmanın amacı, bulanıklık ve belirsizlik altında finansal, teknik ve çevresel boyutlar olmak üzere üç ana kategoriyi ve oniki alt kriteri dikkate alarak uçak seçimi yapmaktır. Geleneksel karar verme yöntemleri sıklıkla uçak seçiminin doğasında olan belirsizlikleri gidermede başarısız olmaktadır. Buna karşın bu çalışma, uçak seçimi için Aralık Değerli Küresel Bulanık Analitik Hiyerarşi Sürecini (IVSFAHP) kullanarak yeni bir yaklaşım sunmaktadır. Önerilen yöntem, karar vericilerin tercihlerini dilsel terimler biçiminde ifade etmelerine olanak tanımakta ve bunlar daha sonra aralık değerli küresel bulanık sayılara dönüştürülmektedir. Bu bulanık sayılar, kriterlerin ağırlıklarını ve alternatiflerin performans derecelerini kapsamlı ve sistematik bir şekilde elde etmek için kullanılmaktadır. Önerilen yöntemin etkinliğini ve uygulanabilirliğini doğrulamak amacıyla özel bir şirket için uçak seçimini içeren bir örnek olay çalışması yapılmıştır. Üç karar verici, verilen kriterler kapsamında 5 uçak alternatifini değerlendirmiştir. Çıkan sonuca göre firmanın ihtiyaçlarına en uygun alternatif olarak A350-900 seçilmiştir. Bu çalışma, uçak seçimine sağlam ve esnek bir yaklaşım sunarak havacılık yönetimi alanına değerli bir katkı sağlamakta ve üst düzey yöneticilerin organizasyonel hedef ve endüstri standartlarına uyum için gerekli koşulları göz önünde bulundurarak farklı alternatifler arasından uygun karar vermelerine yardımcı olmaktadır. Anahtar Sözcükler: Uçak Seçimi, Çok Kriterli Karar Verme, Analitik Hiyerarşi Süreci, Küresel Bulanık Kümeler, Filo Planlama