Arazi toplulaştırma çalışmalarında derecelendirme yöntemlerine alternatif bir model oluşturulması

Arazi toplulaştırma çalışmalarında en kritik aşamalardan biri, parsellerin değerini belirleyen derecelendirme sürecidir. Bu sürecin bilimsel yöntemlere dayanması, çiftçi görüşlerini yansıtması ve matematiksel olarak kanıtlanabilir nitelikte olması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, tarımsal arazilerin değerine etki eden kriterler belirlenmiş, beş farklı uzman grubundan (kurumların kamulaştırma bölümünde çalışan teknik personel, Tarım ve Orman Bakanlığında çalışan ziraat mühendisleri, DSİ' de arazi toplulaştırma bölümünde çalışan teknik personeller, gayrimenkul değerleme uzmanları ve akademisyenler) toplam 77 katılımcıya uygulanan anketler Bulanık AHP yöntemiyle analiz edilmiştir. Ayrıca, DSİ'de arazi toplulaştırma projelerinde komisyon başkanlığı yapmış uzmanlarla yapılan mülakatlar aracılığıyla kriterlerin uygulamaya uygunluğu değerlendirilmiş ve iki farklı uygulama alanında (Amasya/Gediksaray ve Kastamonu/Boyalılar köyleri) modelin entegrasyonu sağlanmıştır. Araştırma sonuçları, tarımsal alanlarda arazi değerini etkileyen en önemli kriterlerin altyapı (%25,98), toprak (%23,39) ve ulaşım (%21,52) olduğunu göstermiştir. Alt kriterlerde verimlilik, sulama ve şehirlerarası yola cephe olma öne çıkarken; taşlılık, irtifak hakkı ve üçgen/çokgen parsel geometrisi düşük öneme sahip bulunmuştur. Uzman gruplarının değerlendirmeleri arasında farklılıklar gözlenmiş; DSİ personeli sulamayı ön plana çıkarırken, ziraat mühendisleri toprağa, gayrimenkul uzmanları parsel geometrisine daha yüksek ağırlık vermiştir. Tez kapsamında geliştirilen Bulanık AHP modeli, farklı uzman görüşlerini bütünleştirerek mevzuattaki sabit katsayılara kıyasla daha esnek ve bilimsel bir çerçeve sunmuştur. Ayrıca çiftçi görüşlerine dayalı model, yerel öncelikleri ve pratik deneyimleri yansıtarak sosyal kabul edilebilirliği artırmıştır. Karşılaştırmalı analizler, Bulanık AHP modelinin teknik tutarlılık açısından; çiftçi temelli modelin ise pratiklik ve maliyet etkinliği açısından üstün olduğunu göstermiştir. Sonuç olarak, geliştirilen yöntemler mevcut yönetmelik yaklaşımına kıyasla daha güvenilir, uygulanabilir ve katılımcı bir derecelendirme süreci geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.