Artırılmış gerçeklik teknolojisinin spinal faset eklem enjeksiyonlarında kullanımının kadavra üzerinde araştırılması

Giriş Bel, boyun ve sırt ağrısı tüm dünyada oldukça yaygın bir halk sağlığı sorunudur. Tedavi maliyetlerinde artışa, verimlilik kaybına, engellilik ve kronik ilaç kullanımına yol açar. Her yaştan insanı etkileyebilir ve yaşam boyu prevalansı %50 ile %80 arasında değişmektedir. Omurgalar arası faset eklemlerin dejenerasyonuna bağlı olarak gelişen faset sendromu, omurga ağrılarının en sık nedenlerinden biri olarak kabul edilir. Çalışmalarda bel ağrılarının %15-45'inin, boyun ağrılarının %54-67'sinin ve sırt ağrılarının ortalama %48'inin faset sendromu ile ilişkili olduğunu belirtilmiştir. Faset sendromunun tanısında ve tedavisinde tüm dünyada kullanılan en yaygın metot faset eklem enjeksiyonlarıdır. Faset eklem enjeksiyonları klinik pratikte sıklıkla c-kollu skopi eşliğinde yapılır. C-kollu skopi cihazı X ışını yaymaktadır ve kullanımda radyasyon maruziyeti oluşmaktadır. Ayrıca iki boyutlu bir görüntü üzerinden ayrı bir ekrana bakarak işlem gerçekleştirilmektedir. Ekrandaki iki boyutlu görüntüye bakarak işlemi gerçekleştirmek tecrübe ister ve kolay değildir. Bunlara ek olarak işlemi uygulayan doktor için ayrı bir ekrana bakmak odak noktasında kaymaya yol açabilmektedir. Artırılmış gerçeklik teknolojisi, bilgisayar ortamında oluşturulan iki veya üç boyutlu görsellerin bir telefon, tablet, gözlük vb. cihaz yardımıyla gerçek dünya ile etkileşime girip kullanıcının gözüne yansıtılması teknolojisidir. Bu çalışmada faset eklem enjeksiyonlarını artırılmış gerçeklik gözlüğü ile gerçekleştirerek sonuçlarını c-kollu skopi ile karşılaştırmayı planladık. Gereç ve Yöntemler Çalışmamızda 5 adet disseke edilmemiş insan kadavrasını kullandık. Kadavralar işlem için özel markerlarla işaretlendikten sonra tüm spinal BT çekildi. BT verileri 3D Slicer ve Blender adlı açık kaynak kodlu programlar kullanılarak işlendi ve kadavra omurgasının 3 boyutlu modeli oluşturuldu. Unity adlı oyun geliştirme motorunda Vuforia SDK görüntü hedef sistemi kullanılarak her bir işlem için ayrı bir program geliştirildi ve bu programlar Microsoft Visual Studio kullanılarak Microsoft HoloLens 2 adlı artırılmış gerçeklik gözlüğünde çalıştırıldı. Deney grubunda iki kadavraya C7-T1'den L5-S1'e kadar bilateral 18 seviyede toplam 72, üç kadavraya da T12-L1'den L5-S1'e kadar bilateral 6 seviyede toplam 36 adet 20 G spinal iğne (Spinocan, Braun) yerleştirildi. İğneler yerleştirildikten sonra herhangi bir ilaç uygulanmadı ve sadece iğnenin yerleşim yerinin doğruluğunu denetlemek amacıyla tüm spinal BT çekildi. İğneler çıkartılarak aynı kadavralarda aynı bölgelere kontrol grubu olarak c-kollu skopiyle aynı sayıda iğneler yerleştirilerek kontrol tüm spinal BT çekildi. Bulgular Bağımsız bir nöroradyolog tarafından deney grubu ve kontrol grubundaki her bir iğne yerleşim yeri açısından başarısız, başarılı ve mükemmel şeklinde üç aşamalı bir skorlamayla, körlemesine değerlendirilmiştir. Toplam 216 iğnenin 33 tanesi (%15,3) başarısız, 109 tanesi (%50,5) başarılı, 74 tanesi (%34,3) mükemmel şekilde olarak değerlendirilmiştir. Bağımsız örneklem t testi kullanılarak yapılan istatistiksel değerlendirmede kontrol grubundaki 108 enjeksiyona (X̄ = 2.12, SS = 0.66) kıyasla deney grubundaki 108 enjeksiyondaki başarı oranı (X̄ = 2.25, SS = 0.68) çok az daha yüksek olmakla birlikte iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunamamıştır, t(214) = 1.51, p = .13. Sonuç Artırılmış gerçeklik gözlüğü yardımıyla yapılan faset eklem enjeksiyonu tekniği, klasik yöntem olan c-kollu skopi tekniğiyle kıyaslandığında; kadavralarda uygulamamızda istatistiksel anlamlı fark olmaksızın aynı başarı ve güvenilirlik oranını sağlamaktadır. Artırılmış gerçeklik teknolojisinin klinik kullanımıyla c-kollu skopi ihtiyacı azalabilir. Böylece işlemi uygulayan doktorun ve sağlık personelinin radyasyon maruziyeti azaltılabilir, işlem iki boyutlu bir görüntüden üç boyutlu bir görüntüye taşınarak kolaylaştırılabilir, işlemi uygulayanın tecrübesinin işlemin başarısında oynadığı rol azaltılabilir ve odak kayması problemi ortadan kaldırılabilir.