Artvin ve çevresindeki (Ardahan-Kars-Erzurum) Rus mezalimini anlatan destanlarda başlıca temalar

Destanlar, âşıklarımızın toplumda gözlemledikleri olay veya durumları dinleyiciye aktardığı, kendine has ezgileri olan manzum ürünlerdir. Nazım ürünlerinde karşımıza çıkan tema kavramı; imgesel kavramlarla insanın iç dünyasından dış dünyasına yansıyan, şiire hâkim olan fikir veya histir. Destanlarda âşığın dünyayı algılama, yorumlama ve yansıtma durumuna göre farklı temalar kullanılmıştır. Artvin ve çevresindeki âşıklarımızın Osmanlı-Rus savaşlarını, özellikle 93 Harbi'ni anlatan destanları, halkımızın savaş öncesinde, savaş esnasında ve savaş sonrasında yaşadıklarını ele alışları bakımından çeşitli temalarda yazılmıştır. Bu yaşananlar savaş ortamının gerektirdiği şartlar ölçüsünde âşıklarımızın destanlarını tema bakımından sınırlandırmış ve daha çok savaşın olumsuz yüzünü yansıtan destanlar yazılmasına neden olmuştur. Artvin ve çevresinde yaşayan âşıklarımız Rus zulmünü yansıtan destanlarında ölüm, zulüm, çaresizlik, hamaset, başkaldırı, göç ve sıla hasreti gibi temalara ağırlık vermiş; bu destanlar aracılığı ile halkımızın o kara günlerde yaşadığı sıkıntılara tercüman olmuştur. Yeri geldiğinde devlet büyüklerine sitem edilmiş, yeri geldiğinde düşman komutanlarına beddualar edilmiş, yeri geldiğinde ise öz eleştiriler yapılmıştır. Vatan toprağının insanı insan yapan en önemli unsur olduğu vurgulanmaya çalışılmıştır. Bağımsızlığın Türk milleti için vazgeçilmez bir değer olduğu, âşıklarımız aracılığı ile Anadolu toprağında yankılanmıştır. Kuzeydoğu Anadolu halkının Rus savaşlarında çektiği sıkıntıları yansıtması bakımından tarihe kaynak oluşturacak nitelikte olan bu destanlar unutulmamalı, unutturulmamalı ve gelecek nesillere aktarılmalıdır. Bu destanlar ve destanlarda yer alan yöresel kahramanlarımız yeni neslin ilgisini çekecek hale getirilmelidir. Millî bilincin ve hassasiyetin artırılması bakımından bu mevzunun önemli olduğu açıktır. Anahtar Kelimeler: 93 Harbi, destan, tema, tematik sınıflandırma, âşıklık geleneği