Aşçı Dede'nin hatıratı çerçevesinde Erzincanlı Şeyh Fehmi Efendi

XIX. yüzyıl Anadolu'sunda tasavvufî hayatın canlı olduğu beldelerden birisi de Erzincan'dır. Nakşbendiyye'nin Hâlidiyye kolunun etkili olduğu bu zaman diliminde, Hâlidî Bâğdâdî'nin halîfelerinden Abdullah Mekkî'nin Erzincan'a gelerek Mehmet Hayyât Vehbî'yi halîfe tayin etmesiyle tarikat, yöre halkının büyük teveccühüne mazhar olmuştur. Mehmet Hayyât Vehbî, namı diğer Terzi Baba halk arasında hüsn-i kabul görmüş Erzincan'da Nakşî-Hâlidî kolunun kurucusu kabul edilmiştir. Terzi Baba'nın vefatından sonra onun yerine irşad görevini üstlenen halîfelerinden Şeyh Mustafa Fehmî Efendi'nin Hâlidiyye esaslarının uygulanması ve tarikatın devamlılığına katkı sağladığı görülmektedir. Fehmî Efendi'nin önemli başka bir özelliği ise Kurtuluş Savaşı sürecinde vatan savunmasına katkılarıyla bilinen Şeyh Ahmed Fevzi Efendi'nin babası olmasıdır. Erzincan'ın dinî ve tasavvufî tarihi için önemli simalardan birisi olan Fehmî Efendi hakkında şu ana kadar müstakil akademik bir çalışma yapılmamıştır. Bu çalışmanın amacı Fehmî Efendi'nin hayatı ve tasavvufî uygulamaları hakkında bilgi vermek, çeşitli çalışmalarda dağınık hâlde bulunan birtakım bilgileri değerlendirmeye tâbi tutarak sistemli bir hâlde yeniden ifade etmektir. Fehmî Efendi hakkında en kapsamlı bilgiler, uzun yıllar birlikte yaşayıp hayatının önemli bir dönemine şahitlik ettiği Aşçı Dede'nin naklettiği haberlerde bulunmaktadır. Bu çalışmanın da temel kaynağı olan Risâle-i Tercüme-i Ahvâl-i Aşçı İbrahim Dede-i Nakşî Mevlevî adlı hâtıratı Fehmî Efendi hakkında bizlere doyurucu bilgiler vermektedir. Fehmî Efendi'nin hayatı, mücadelesi ve tasavvufî kişiliğinin bilinmesi sadece Erzincan için değil yakın dönem Anadolu tasavvuf tarihi için de bir boşluğu dolduracak niteliktedir.