Askeri arazilerin dönüşümü: İstanbul örneği

Bu çalışmada, Türkiye'nin kentleşme sürecinde bugün kapitalist sürecin önemli bir kullanım alanı haline gelen kent askeri arazilerinin dönüşümü üzerinde durulmaktadır. Söz konusu dönüşümü etkileyen kuramlar kullanılarak Klasik, Neo-Klasik ve Marksist yaklaşımlar arasındaki ilişkisellik ve çatışmalar tartışılmaktadır. Bu manada kentin ekonomik, toplumsal, mekânsal süreçleri üzerinde durulmaktadır. Çalışmaya özgün bir dönemsellik tasnifi kullanılarak askeri alanların kent mekanlarının üretimi için hızlı bir şekilde nasıl kullanıldığına bakılmakta, özellikle 2000'li yıllar sonrasına ve 15 Temmuz 2016 sonrasına yoğunlaşılmaktadır. Dönem itibariyle ilgili kanunlar, bu kanunlarda yapılan sık değişikliklerin alanların dönüşümüne etkileri incelenmektedir. Kentsel üretimin son kalan konut depolarından birisi olan askeri alanların tanımı yapılmakta, alanların özelleştirilmesine yönelik uygulamalara odaklanılmaktadır. Kapitalizmin kendi yarattığı krizlere çözüm bulmak adına yarattığı mekânsal, ekonomik ve toplumsal ayrışma ve bunların bir diğerine etkileri askeri alanlarla açıklanmaktadır. Alanların kentsel dönüşüm maksatlı imara açılmalarının görünürlüğü Türkiye genelinde ve İstanbul özelinde yaşanan örnek olaylar üzerinden tartışılmaktadır. Türkiye'de kent dönüşümünün Tanzimat döneminden itibaren İstanbul Makroformu üzerindeki etkisi öne çıkarılmaktadır. Bu süreçte dönemsel olarak yaratılan farklı farklı olağanüstülük algılarının nasıl askeri alanlar kullanılarak kent üretimini etkilediği, rant için satışa konu edildiği aktarılmaktadır. Buradan hareketle askeri alanların etrafında değer artışlarının yaratıldığı, takiben kamu mülkiyetinden özel mülkiyete geçirilerek niteliklerinin değiştirildiği gösterilmektedir. İstanbul metropolitenindeki askeri alanların özelleştirilmesinin sonuçları dünden bugüne konut dönüşümlü örnek olaylar üzerinden açıklanmakta, iki örnek olayın yargı süreçlerine bakılmaktadır. Güvenlik endişesiyle inşa edilmiş surlar içindeki İstanbul'un yerini surların dışında kalmış, yeşili alanları azalmış, yüksek ve betonarme yapılardan oluşan İstanbul'un nasıl aldığı ilk kez askeri alanlar üzerinden aktarılmaktadır. İstanbul metropoliten alanı makroformu'nun toprakları o kadar çok tüketilmiştir ki, sıranın kentte bulunan askeri alanlara geldiği betimlenmektedir. Bu hızlı kent biçimlenişinin, eskiden bireysel yapılaşmalar ile parçalar halinde tek yapı adaları veya parseller üzerinden gerçekleşirken, şimdi askeri alanlar gibi geniş araziler üzerinden gerçekleştirildiğine odaklanılmaktadır. Geçmişte dokunulmaz olan, güçlü devlet olgusunun kent içindeki görünümünü ifade eden askeri alanların yaşanabilir bir kent için mi yoksa rant için mi kullanılması gerektiğinin cevapları aranmaktadır. Yapılan durum tespitleri ışığında toplumun tamamını kapsayan bir kent hakkı anlayışı çerçevesinde neler yapılması gerektiği ortaya konulmaktadır. İnsanca yaşanabilir bir kentin dönüşümünde askeri alanların belirleyici ve katalizör olup olmadığı sorunsalının çözümlemesi yapılmaktadır. Söz konusu dönüşümün kent için bir fırsat mı yoksa hezimet mi yaratacağı hakkında tespitler yapılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Değer, Rant, Kamu Mülkiyeti, Kamu Yararı, Kamu Malı, Özel Mal, Kamusal ve Özel Alan, Kent Hakkı, Kamu Taşınmazlarının Özelleştirilmesi, Askeri Alan.