Askerî ceza hukukunda amirin emrini ifa ve sorumluluk

Askerî hiyerarşi çerçevesinde emir komuta zinciri, verilen emrin ifa edilmesinden doğan sorumluluk bakımından özel bir önemi haizdir. Bu hususu konu alan tezimiz, üç bölümden ibarettir. İlk bölümde konuya açıklık getirmek açısından temel kavramlar tanımlanmış, emrin yerine getirilmesinin şartları ve emretme yetkisinin kazanılması ele alınmış ve konunun tarihi gelişimi üzerinde kısaca durulmuştur. Bir emrin bulunması ve bağlayıcı nitelik taşıması, emrin hukuka uygunluğu için şarttır. Emrin bağlayıcı olabilmesi için, askerî hizmete ilişkin olması, yetkili kişi tarafından verilmesi ve şekil ve içerik şartlarına sahip olması gerekmektedir. Bu bölümde asker kişilerin tabi olduğu mutlak itaat kuralı ve bu kuralın istisnalarına da yer verilmiştir. Tezin ikinci bölümü emrin ifasının suça etkisi konusuna ayrılmıştır. Öğretide farklı kabuller görülse de bizim görüşümüz, gerek hukuka uygun emrin gerekse konusu suç teşkil etmeyen hukuka aykırı emrin yerine getirilmesinin hukuki niteliğinin hukuka uygunluk nedeni olduğu yönündedir. Hukuka uygun emrin sorumluluğa etkisinde hem amir hem de ast bakımından hukuka uygunluk nedeni ile karşılaşılmaktadır. Ancak suç olmayan hukuka aykırı emirlerin yalnızca astın sorumluluğunu kaldırmaktadır. Amirin özel hukuktan veya idare hukukundan kaynaklanan sorumluluğunun devam ettiği gözden kaçırılmamalıdır. Konusu suç teşkil eden emrin yerine getirilmesi ise, hiçbir durumda bir hukuka uygunluk nedeni olarak kabul edilemez; bu halde emri verenin ve astın sorumluluğu baki kalır. Tezimizin üçüncü ve son bölümünde emrin ifa edilmesinde sınırın aşılması ve hata hali irdelenmiştir. Emrin yerine getirilmesinde sınırın ancak taksirle aşılması halinde cezada indirime gidilebilmektedir. Oysa hata halinde, hatanın niteliğine göre astın kast veya kusuru etkilenebilmektedir. Anahtar Kelimeler; Yetkili merciin emrini ifa, hukuka uygunluk nedeni, kusuru etkileyen neden, ceza sorumluluğu, askerî ceza hukuku.