Askerî darbeler ışığında Gana ve Türkiye (1960-2016)

Bu tez, gerek Türkiye'de gerekse Gana'da, 1960 ve 2016 yılları arasında gerçekleşen askeri darbeleri, eleştirel bir perspektifle değerlendirerek, darbelerin önlenmesi, rejim değişikliği ve dış güçlerin darbe süreçlerindeki rolünü anlamayı hedeflemektedir. Araştırma, süreç izleme yöntemleri, tarihçilik ve eleştirel tarihsel analizden yararlanarak, Türkiye ve Gana'da gerçekleşen darbelere yol açan bazı olayları ortaya çıkarmaya çalışmaktadır. Tez, darbelerin tek başına dış değişkenlerin etkisiyle gerçekleşmediğini, "iç güçlerin" desteğinin de önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, askeri rejimlerin meşrulaştırılmasında dış faktörlerin önemli bir rol oynadığını göstermektedir. Kavramsal okuma yetersizliği, Türkiye-Gana ilişkileri üzerine oluşan literatürün en büyük eksikliklerinden birini teşkil etmektedir. Mevcut literatüre bakıldığında, Türkiye'nin Gana politikasını kavramsal olarak açıklamaya gayret eden çalışmaların yok denecek kadar az olduğu görülmektedir. Bu bağlamda, çalışmamızın ilk amacı Türkiye'nin ve Gana'nın darbe politikalarını analitik bir yöntemle incelemek ve dış kuvvetlerinin Türkiye'ye ve Gana'ya yönelik dış politika eylemlerinin darbe arkasında yatan motivasyonu kavramsal düzlemde ortaya koymaktır. Çalışmada, Türkiye ve Gana politikaları analiz düzeyi yaklaşımıyla yapılan dış politika analizi çerçevesinde, birbiriyle etkileşim halinde olan iç, bölgesel ve uluslararası düzeylere birlikte bakılarak bütüncül bir perspektiften incelenmiş ve hem Avrupa hemde Amerika'nın Türkiye ve Gana'ya yönelik dış politik eylemlerini bu analiz düzeyinden hangisinin öncelikli olarak açıkladığı tespit edilmiştir. Darbeler ve askeri müdahaleler, farklı insanlar için farklı anlamlara gelebilir ve bunlar siyasi eğilimlere, rejimlere destek verip vermeme durumuna, meşruiyet sorununa ve haklar ile siyasi güç ve yönetişim uygulamalarına bağlı olarak değişebilir. Bu iki ülkede, 1960 ile 2016 yılları arasında, toplam 10 adet farklı başarılı darbeler gerçekleşmiştir. Hem Türkiye, hem de Gana'da meydana gelen darbeler, ülkelerin kalkınma ve demokratik temellerini zayıflatmış ve ülkeleri, sivil yönetimden mahrum bırakmıştır. Ayrıca, bulgularında ise, belli güç merkezine menfaatlerine işbirliği ve hizmet etmek için siyasi demokratik olarak seçilerek de yönetme erkine sahip olan iktidarına gayri meşrulaştırmada yâda menfaatlerine uygun oldu halinde de önce ilgili ülkede sonra dünya kamuoyunu izninde meşrulaştırmada etkin bir rol oynadıklarını göstermektedir. Son olarak tez, darbelerin insan hakları, özgürlükler, adalet, demokrasi ve ulusların genel gelişimi üzerinde ciddi etkileri olduğunu iddia etmektedir. Bu çalışma, darbelerin olumsuz etkilerine ve demokratik değerlerine vurgu yaparak politikacılara, karar vericilere yasama organına, yargı, sivil toplum kuruluşlarına ve medyaya çağrıda bulunmaktadır. Amaç, darbelere karşı vatandaşları eğitmek, bilinçlendirmek ve demokratik idealleri desteklemektir, böylece anti-demokratik eğilimleri azaltma veya ortadan kaldırma yönünde adımlar atılabilir. Anahtar Kelimeler: Askeri Darbeler, Dış Aktörler, Rejim Değişikliği, Darbe Önleme, Sivil-Asker İlişkileri, Gana, Türkiye