Klasik Türk musikisi bestekarları arasındaki etkilerin değerlendirilmesi: Sosyal ağ analizi

Bestekarlar toplumda önemli figürlerdir. Bestekarların çalışmaları müzik dinlemekten zevk alan kişileri eğlendirir ve takdir görür. Bu çalışmada, Klasik Türk Musikisi bestekarları arasındaki etkileşimlerin anlamlı yorumlamalar yaparak çalışılmasına odaklandık. Klasik Türk Musikisinin Osmanlı Klasik Musikisine dayandığı, Enderun, Mehterhane-yi Hümâyûn, Muzıkay-ı Hümâyûn, Mevlevihaneler ve müzik okullarında ortaya çıkıp geliştiği yaygın bir anlayıştır. Klasik Batı Müziğindeki özelliklerin aksine, Klasik Türk Musikisi Meşk sistemi adı verilen farklı bir eğitim tekniğini içermektedir. Oktar (2009)'ın web sitesinden alınan özgün bir veri kümesini kullanmaktayız. Web sitesi Remzi Oktar (TRT Ankara Radyosu Türk Sanat Müziği Ses Sanatçısı) tarafından müzik severlerin katkılarıyla kurulmuştur. Bu arşiv TRT kaynaklarına dayanmaktadır. Bu çalışmada daha iyi görselleştirme ve yüksek yorumlama gücüne ulaşabilmek amacıyla, 1901'den önce doğan ve en az 12 bestesi olan bestekarların verileri kullanılmıştır. Sonuç olarak, sosyal ağ analizi için 99 tane eşsiz bestekar elimizde kalmıştır. Ayrıca, verimizdeki bestekarlar tarafından 181 eşsiz makam ve 136 eşsiz usul kullanılmıştır. Yöntemsel bakış açısına göre bu çalışmada, Derece Merkeziliği, Özvektör Merkeziliği, Arasındalık Merkeziliği, Ortalama Ağırlık Merkeziliği, Modülerlik ve PageRank gibi yaygın ağ analizi teknikleri uygulanmıştır. Gephi yazılımı sosyal ağ analizi aracı olarak veriyi sergilemek ve görselleştirmek için seçilmiştir. Bahsedilen göstergeçlere ek olarak, biz ayrıca bestekarların dönemlerini, yerlerini, okullarını, iş yerlerini ve uyruklarını ağı daha ileri seviyede yorumlayabilmek için dikkate aldık. Buna ek olarak, bestekarların ilişkileri Öztuna (1990)'dan alınan, bestekar öğretmen ağı ve bestekarlar ağını içeren bilgiler aracılığıyla ölçülmüştür. Sonrasında, bestekarların birbirlerine olan etkilerini ortaya çıkarmak için makam, usul ve makam ve usulün birleşimini içeren verilerle birbirlerine olan benzerliklerine bakarak, bestekarların ilişkilerini Python yazılımı ile hesapladık. Makam ve usul benzerliğini ölçebilmek için kosinüs benzerliği indeksi uygulanmıştır. Bestekarların kullandığı makam ve usul verileri kelime torbası olarak düşünülmüştür. Dolayısıyla, bestekarların kullandıkları her bir makam ve usullerin sayıları benzerlik hesaplamasında dikkate alınmıştır. Klasik Türk Musikisi eğitiminin merkezinde yatan meşk sistemi aracılığıyla öğretmenden öğrenciye aktarılan makam ve usuller önemli belirteçlerdir. Analizde, ansiklopediden (Öztuna, 1990) alınan bilgilere ve bestekarların makam ve usul benzerliği değerlerine dayandırılarak karşılaştırma ve yorumlama yapılmıştır. Bu çalışmanın sonuçlarına istinaden, Klasik Türk Musikisinin önemli figürlerinin ve yaratıcılığın oluştuğu yerlerin ortaya çıkarılmış olması gelecekte bu alanda çalışacak olan kişilere geniş bir bakış açısı sağlamaktadır.