Su kalitesinin günlük maksimum yük (GMY) analizi ile değerlendirilmesi

Sunulan çalısmada yüzeysel su kalitesi yönetimine daha etkin bakıs açısı getirebilecek yeni bir strateji gelistirilmistir. Bu strateji ?Günlük Maksimum Yük (GMY)? analizine dayalı olup kaynagın sürdürülebilirligini esas almaktadır. Bu süreçte su kaynagının kullanım amacının ortaya konması ilk adım olarak önerilmektedir. Daha sonra kalitenin planlanan kullanımı destekleyip desteklemeyeceginin belirlenmesi (sorgulanması) gelmektedir. Kalite tanılanmasında ise çok sayıda degiskenin (parametrenin) sorgulanması söz konusudur. Dolayısıyla ilk asamada belirlenen amaç için önem teskil eden parametrelerin seçilmesi, bunların sayısal hedeflerinin belirlenmesi önemlidir. Bu amaçla ?su kalite standartları?nın referans olarak kullanılması önerilmektedir. Çok sayıda kalite degiskeni olması nedeniyle bunların sorgulanmasına yönelik süreçler oldukça karmasık ve zordur. Sunulan tezde bu süreci kolaylastıran ve anlamlı hale getirebilen ?su kalitesi indeksi? ve ?çok degiskenli istatistiksel yöntemler?in kullanımının yararlı olacagı düsünülmüstür. Kalite açısından risk altındaki degisken(ler)in belirlenmesi, sürecin en kritik ve önemli asamasıdır. Risk altında oldugu belirlenen parametre(ler) havza gelisimine ve yönetimine dair kararların alınmasında esas teskil edecektir. Bu degisken(ler) için havzadaki aktiviteler ile yüzeysel su kalitesinde yarattıgı etkinin iliskilendirilmesi amacıyla modelleme çalısması yapılmalıdır. Modelleme çalısması kapsamında noktasal ve yaygın kirlilik kaynaklarından gelecek yükler ve akarsuyun standartları asmadan özümleyebilecegi toplam yük degeri (Günlük Maksimum Yük) belirlenmelidir. Akarsu modelinin kurulup islerliginin ortaya konmasını takiben akarsu boyunca farklı arazi kullanım senaryoları olusturularak bunların neden olacagı kalite degisimleri ortaya konmalıdır. Farklı senaryolar için yüklerin kaynaklara göre dagılımı (kirletici paylarının ortaya konması) karar vericilerin arazi kullanımlarının kirlilikteki payını görmeleri açısından önemlidir. Son asama ise degerlendirilen senaryolar ısıgında havza gelisim ve yönetim politikasına karar verilmesidir. Gelistirilen strateji Türkiye'de, İzmir Tahtalı Havzası'nda uygulanmıstır. Sonuçlar karar sürecinin havza kosullarını dikkate alarak etkin politika gelistirmede fayda saglayacagını ortaya koymustur. Anahtar kelimeler: Günlük Maksimum Yük (GMY) analizi, çok degiskenli istatistiksel yöntemler, su kalite indeksi, su kalitesi yönetim stratejisi, Tahtalı Havzası.