Atıksu iletim ve deşarj hatlarının imalatında çevre yönetim sistemindeki risk değerlendirmesi

Sanayileşme ve kentleşme ile birlikte doğal olarak su tüketimi de artmaktadır. Su kullanımının artması kullanılmış suların uzaklaştırılması sorununu da ortaya çıkarmaktadır. Herhangi bir arıtma işlemi olmadan endüstri tesisleri ve yerleşim yerleri atık sularının gelişi güzel doğaya vermeleri önemli bir çevre kirlenmesine neden olmaktadır. Bilhassa deniz ortamına yapılan atıksu deşarjları deniz kirliliğine neden olmaktadır. Atıksu iletim ve deşarj hatları sayesinde olumsuz çevresel etkilerin önüne geçilebilmektedir. Son yıllarda hem atıksu toplayıcı hatların artış göstermesi hem de arıtılmış atıksuların denizlere mevzuat çerçevesinde deşarj edilmesinde önemli bir artış görülmektedir. Bununla birlikte insanlarda çevre konusunda yapılacak yatırımların fuzuli olduğu düşüncesi hala yerini korusa da, özellikle ülkemizde çevre adına birçok yatırım yapılmaktadır. Arıtma tesislerinin sayısı artmakta, atıksu iletim ve deşarj hatları genişlemekte ve kontrolsüz deşarjların (baca gazlarının deşarj limitlerini sağlamadan atmosfere salınması, atıksuların kaçak deşarj edilmesi, katı atıkların çevreye dökülmesi) önlenmesi konusunda çalışmalar devam etmektedir. Atıksu hatlarının yapımı çeşitli boru tipi ve imalat yöntemleri ile gerçekleştirilmektedir. Boru tipleri; beton boru, cam takviyeli plastik boru, polietilen borular, spiral kaynaklı çelik borular ve düktil demir borular olmak üzere 5'e ayrılmaktadır. İmalat yöntemleri ise açık kazı yöntemi, yönlendirilmiş yatay delgi yöntemi ve boru itme yöntemi olarak 3'e ayrılmaktadır. Yatay delgi metotlarında genel olarak spiral kaynaklı çelik borular, açık kazılar da beton borular tercih edilmektedir. Atıksuların denize deşarjlarını sağlayan derin deniz deşarj hatları da spiral kaynaklı çelik borular ile yapılmaktadır. Atıksu derin deniz deşarjlarında imalat ve işletme hatalarından kaynaklı deniz kirlenmesi karşılaşılan önemli bir sorunların başında gelmektedir. Bu kirlenmeden dolayı deniz ekosisteminin uzun ve kısa vadede etkilenmesi söz konudur. Bu tezde atıksuların kaçak deşarj edilmesini önlemede atıksu arıtma yöntemlerinden biri olan derin deniz deşarjındaki ve atıksu iletim hatlarının imalat yöntemlerindeki avantaj ve dezavantajları, imalat ve işletme aşamasında karşılaşılan problemlere çözüm önerileri çevre yönetim sistemi çerçevesinde araştırılmıştır. Bu kapsamda derin deniz deşarj işlemi sonrası atık suyun optimum bir şekilde arıtılabilmesi için ve atıksu iletim hatlarının sorunsuz imal edilebilmesi için çözüm önerileri sunulmuştur. Yapılan araştırmalar sonucunda kara hatlarının imalatlarında kullanılan yöntemlerdeki problemin; atıksu imalat yöntemlerinde kullanılan iş makinelerden, boru bağlantı noktalarının tam birleştirilememesinden, uygun boru tipi seçilmemesinden, hafriyat atıklarının kaçak olarak dökülmesinden, uygun dane çaplı malzeme ile dolgu yapılmamasından kaynaklı olumsuz çevresel etkilerin oluştuğu, derin deniz deşarj imalatlarındaki problemlerin ise; suların ön arıtıma tabi olmadan derin deniz deşarj uygulaması yapılmasından, imalat aşamasında kullanılan malzeme tiplerinin yanlış seçilmesinden, istasyon (suyun ilk deşarj noktası) noktasının yanlış konumlandırılmasından kaynaklandığı tespit edilmiştir. Atıksu derin deniz deşarj çevre yönetim sistemlerinin ulusal ve uluslararası mevzuata uygun bir şekilde izin verilen karakterdeki sular için uygulanması, imalat aşamasında kullanılan malzeme korozyona dayanıklı olması, istasyon noktası konumlandırılırken hat uzunluğuna ve derinliğine dikkat edilmesi gerekmektedir. Atıksu iletim hatlarının imalatında iş makinelerinin bakımlarının zamanında yapılması ve kullanılan yakıtların resmi akaryakıt firmalarından tedarik edilmesi, hafriyatların döküm izni olan tesislere nakledilmesi, inşaat alanının panellerle çevrilmesi, dolgu malzemesi olarak uygun dane çaplı kırmataşların kullanılması, boru tipinin ve imalat yönteminin doğru tercih edilmesi olumsuz çevre etkileri oluşturmak için önemlidir