Atriyal fibrilasyonlu hastalarda oral antikoagülanlara kıyasla yeni nesil antikoagülanların maliyet etkililiğinin değerlendirilmesi: Bir meta-analiz çalışması

Atriyal fibrilasyon, küresel ölçekte artan prevalansı, inme ve tromboembolik komplikasyonlarla ilişkili yüksek morbidite–mortalitesi ve sağlık sistemlerine getirdiği ekonomik yük nedeniyle kritik bir halk sağlığı sorunudur. Varfarin uzun yıllar standart antikoagülan tedavi olarak kullanılmış, ancak sık INR takibi gereksinimi ve etkileşim sorunları nedeniyle klinik uygulamada zorluklar yaratmıştır. Yeni nesil oral antikoagülanlar (NOAK'lar; dabigatran, rivaroksaban, apiksaban, edoksaban) daha öngörülebilir farmakolojik profil, sabit doz ve izlem kolaylığı ile hızla yaygınlaşmış, ancak yüksek ilaç maliyetleri nedeniyle maliyet-etkililiklerinin değerlendirilmesi gerekliliği doğmuştur. Türkiye bağlamında bu konuda meta-analitik bir sentez bulunmamaktadır. Bu tez çalışmasının amacı, AF yönetiminde NOAK'ların varfarine kıyasla maliyet-etkililiğini değerlendirmek ve uluslararası literatür bulgularını meta-analiz yoluyla birleştirerek artımlı maliyet-etkililik oranı (ICER) ve artımlı net fayda (INB) ölçütleri üzerinden politika yapıcılar için genellenebilir kanıt üretmektir. PRISMA rehberine uygun ve PROSPERO'ya (CRD42023447453) kayıtlı olarak yürütülen sistematik derleme ve meta-analizde; PubMed, Scopus, Web of Science, ScienceDirect, EBSCOhost, Cochrane Library, ClinicalTrials ve Wiley veritabanlarında yapılan taramalar sonucunda 14.637 kayıttan 105 çalışma kriterlere uygun bulunmuştur. Çalışmalardan elde edilen maliyet, QALY ve ICER verileri 2023 yılı satın alma gücü paritesi (PPP) ve TÜFE ile standardize edilmiştir. Dahil edilen yayınların metodolojik kalitesi ECOBIAS ile değerlendirilmiş; heterojenlik durumunda rastgele etkiler modeli uygulanmıştır. Yayın yanlılığı huni grafiği, Egger ve Begg testleriyle analiz edilmiştir. Meta-analiz bulguları, NOAK'ların yüksek gelirli ülkelerde varfarine kıyasla pozitif INB değerleriyle maliyet-etkili olma eğilimi gösterdiğini; düşük ve orta gelirli ülkelerde ise ilaç maliyetleri ve düşük ödeme istekliliği (WTP) eşikleri nedeniyle sıklıkla varfarin lehine sonuçların raporlandığını ortaya koymuştur. Analizlerinde apiksaban en güçlü maliyet-etkililik profilini sergilerken, edoksaban için sonuçların ülkeye göre değişken olduğu; dabigatran ve rivaroksaban için ise bağlama duyarlı bulgular elde edilmiştir. Sonuç olarak, gelişmiş ülkelerde NOAK'lar varfarine kıyasla daha maliyet-etkin bulunurken, gelişmekte olan ülkelerde varfarin daha maliyet-etkin bir seçenek olarak öne çıkmaktadır. Çin ise düşük WTP eşiği nedeniyle her iki tedavi seçeneğinin de maliyet-etkin bulunduğu istisnai bir örnek oluşturmaktadır. Kısa vadede düşük gelirli ülkelerde varfarin daha maliyet-etkin görünse de uzun vadede komplikasyonları azaltma potansiyeli nedeniyle NOAK'ların kullanımı önerilmektedir. Türkiye açısından ise, bu alanda ülkeye özgü ekonomik değerlendirme çalışmalarının yapılması, politika geliştirme süreci açısından önem arz etmektedir.