Avluların tarihsel süreç içindeki evrimi

Anabilim Dalı Danışmanı Öğrencinin Adı Programı Yılı Sayfa Sayısı Mimarlık Prof.Dr.Gönül TANKUT Aysun ÖZKÖSE Doktora Ankara 1995 308 AVLULARIN TARİHSEL SÜREÇ İÇİNDEKİ EVRİMİ ÖZ Avlular, işlevsel, psikolojik, sosyo-politik, sosyo-kültürel ve felsefe-inanç sistemi ile ilgili önemleri nedeniyle; ev içinden, kent içindeki meydana kadar, tarihte görülen ilk uygarlıklardan bu yana doğudan batıya hemen her toplum tarafından; özel, yanözel/kamusal ve kamusal alan ve yapılarda kullanılmıştır. Avluların evrimini incelerken; fiziksel karaktenstıkierinin ortaya çıkarılması, avlu tasarımına etki eden sosyo-kültürel boyutların irdelenmesi, böylece aviu evrimine bakarak, geleceğe yönelik derslerin yeri tasarım süreçlerine girdi vermesi hedeflenmektedir. Bu amaçla geniş bir literatür taraması yapılarak ilk dönemlerden itibaren Anadolu ve dışındaki avlu kullanan uygarlıklar saplanmış ur. Daha önceden hazırlanmış olan plan, fotoğraf, resim, harita, rapor gibi kaynakların "içerik çözümlemesi " yapılmıştır. Tarihsel süreç içinde evrimi incelenen avlulara M. 0. 3000* lerde Mezopotamya'dan başlayarak batıda Ortaçağın Nörüanna kadar Anadolu "'da ise evlerde Osmanlılara kadar olan dönemde rastlanmaktadır.Toplumlara o dönemde hakim olan erkin nıteliği, avlunun gelişim sürecine doğrudan etki yapmakta. avlunun.fiziksel ve sosvo-psikoloiik karaktenstiklerini değiştirmekte yada tümüyle ortadan kaldırmaktadır. Günümüze gelindiğinde ise avlu kültürünün tasfiye edilmekte olduğu, konutlarda ve kamusal alanlarda avlulu düzende planlama yapılmadığı, geçmişte konutlardaki avlu kullanma ihtiyacının daha çok yan özel 'kamusal alanlara kaydığı görülmektedir. Meydan gibi kamusal avhıiardaki toptanma- iletişim kurma işlevini günümüzde kitle iletişim araçları yüklenmektedir. Geleneksel dokularda avluların oluşmasına neden olan arazi, iklim, psikolojik ve sosyal etmenlerin çoğu günümüzde de geçerlidir. Hatta bireysel yaşamın saklanması anlamındaki "mahremiyet" yine vardır. Bu nedenle geçmişte avlularla keşfedilen daha yaşanılabilir çevre yaratılması için mevcut imar yasasının yönetmelikleri değiştirilerek, ada ölçeğinde kararlar alınmalıdır. Günümüz yoğun yerleşmelerinde herbir konut avlusunun özel gereksinimlerini karşılayan toplu konutlar ve kentler arasındaki ilişkiler konuğunda ulusal ve evrensel uygulamada kullanılabilecek kavram ve düşünceler üretilmelidir..ANAHTAR SÖZCÜKLER :Avlu, hayat, patio, atrium, aula, peristil, kuatra,kloster, kiostro, narteks, örtme.