Avrupa Birliği'ne tam üyelik sürecinde Türkiye'de sermaye kazançlarının vergilendirilmesinin incelenmesi ve değerlendirilmesi

Kaynak teorisi kapsamında vergilendirilecek gelir olarak dikkate alınmayan sermaye kazançları, safi artış teorisi kapsamında vergilendirilecek gelirin bir unsurunu oluşturmaktadır. Safi artış teorisine uygun olarak sermaye kazançlarının vergilendirilmesi servet unsurlarının, elden çıkarma eylemi aranmaksızın, kazançların oluştuğu dönemde vergilendirilmesini gerektirmektedir. Ancak, sermaye kazançlarının oluştuğu dönemde vergilendirilmesi değerleme ve likidite sorunlarına neden olmaktadır. Sermaye kazançlarının oluşum aşamasında vergilendirilmesinin yaratacağı sorunların giderilmesi amacıyla geliştirilen realizasyon yaklaşımı mükelleflere vergileri tek taraflı olarak erteleme olanağı vermektedir. Bu erteleme olanağı mükelleflere sağladığı avantaj yanında enflasyon ve faiz oranlarının düzeyine bağlı olarak vergi gelirleri üzerinde olumsuz etki yaratmaktadır. Ayrıca, realizasyon yaklaşımı, özellikle sermaye piyasası araçlarında yatırım akışkanlığının azalmasına ve yılların birikimi olan artışların bir yılın kazancı olarak vergiye tabi tutulması sonucunu da yaratmaktadır. Ancak, artan oranlı vergi tarifelerinin olumsuz etkilerinin giderilmesi amacıyla düz oranlı tarifelerin veya diğer vergi tekniklerinin uygulanması, mükelleflerin sermaye kazancı doğuran yatırım alanlarına yönelmesine ve/veya gelirlerini sermaye kazancı formuna dönüştürerek vergiden kaçınma eğilimlerini artırmasına neden olabilmektedir. Öte yandan, sermaye kazançlarının vergilendirilmesinde gerek düz oranlı tarifelerin kullanımı gerekse mükelleflerin sermaye kayıplarının tutarını ve zamanını belirleme olanakları, mahsup edilecek sermaye kayıpları için çeşitli düzeylerde sınırlamalar getirilmesine neden olmaktadır. Zarar mahsubu olanaklarının uygulamaya dönük kaygılarla kısıtlanması ve artan oranlı tarifelerin kullanılmaması, sermaye kazançlarının üniter yapı içinde vergilendirilmesi amacıyla çelişmekte, bu çelişkinin boyutuna bağlı olarak da kişiselleştirilmiş vergi uygulamalarından uzaklaşılmasına neden olmaktadır. Sermaye kazançlarının vergilendirilmesi amacıya geliştirilen uygulamalar incelenen Avrupa Birliği üyesi ülkelerde geniş bir yelpaze içinde dağılım göstermekte, özellikle vergi tarifeleri bakımından uyumsuzluk göze çarpmaktadır. Birlik düzeyinde dolaysız vergiler alanında uyumlaştırma çalışmalarının yetersizliği nedeniyle de bu uyumsuzluğun ileriki yıllarda devam etmesi olasıdır. Ancak, vergi rekabetinin Birlik üyesi ülkelerin mali ve sosyal yapılarında yaratmakta olduğu olumsuz etkiler nedeniyle bu alanda yapılan çalışmaların artacağı ve özellikle Türkiye uygulamasında bulunan vergi ayrıcalıklarının boyutu açısından, bu çalışmaların olası sonuçları ile uyumsuzluk yaşanacağı öngörülebilir. Anahtar Kelimeler: Türk Vergi Sistemi, Sermaye Kazançları, Vergilendirme, AB Üyesi Ülkeler Vergi Sistemi, Vergi Uyumlaştırması