Avrupa Birliği'nin komşuluk politikası kapsamında yakın doğu ülkeleri ile ilişkileri ve ekonomik etkileri

Avrupa ile Yakın Dogu iliskileri tarihsel süreçte çok uzun yıllara dayanmaktadır. Haçlı Seferlerine degin uzanan bu süreçte iki taraf arasındaki iliskiler yüzyıllar boyunca askeri zeminden politik zemine dogru tasınmıstır. Avrupa 1800'lü yılların basına kadar Dogu'da söz sahibi olamamıstır. Bu tarihten sonra ise kinci Dünya Savası'nın sonuna degin bölgede hakim güç olmustur. Savasın ardından Avrupa bu üstünlügünü yavas yavas Amerika'ya kaptırmıs ve kendi arasında bütünlesmeyi saglama çabalarına egilmistir. Bu çabaların sonuç vermesinin ardından Avrupa Toplulugu Yakın Dogu'ya yönelik ilk politikasını 1972 yılında Küresel Akdeniz Politikası adı ile olusturmustur. Ancak bu politikanın uzun yıllar boyunca basarılı olamamıstır. Bunun sonucu olarak 1995 yılında Barselona Konferansı ile Barselona Süreci olarak da bilinen Avrupa-Akdeniz Ortaklıgı'nı baslatmıstır. Bu tarihten on yıl sonra Barselona Süreci'nin basarısızlıga ugraması ve Avrupa Birligi'nin en büyük genislemesinin yasanması ile birlikte Avrupa Birligi, Yakın Dogu ile iliskilerini de kapsayan Avrupa Komsuluk Politikasını olusturmustur. Komsuluk Politikası, Barselona Süreci'nin eksik yönlerini gelistirmek ve AB'nin komsu ülkeleriyle istikrarlı bir iliski saglamasını amaçlamaktadır. AB'nin bu politikayı olusturmadaki temel amacı ise komsu ülkelerinin demokrasi, insan hakları ve hukukun üstünlügü kriterlerine saygı çerçevesinde politik ve ekonomik gelismelerini saglayarak güvenli ve istikrarlı bir refah alanı yaratmaktır. Ayrıca AB, Komsuluk Politikası ile birlikte tarihi genislemesinin ortaya çıkardıgı olumlu sonuçları komsuları ile paylasmayı ve onlarla daha ileri seviyede bütünlesme gerçeklestirmeyi hedeflemektedir. Komsuluk Politikası'nın önemli bölgelerinden biri de Yakın Dogu olarak da bilinen Masrek bölgesidir. Masrek, AB'nin Komsuluk Politikası kapsamında en sıkıntılı iliskilere sahip oldugu bölgedir. AB'nin bu bölgedeki hedefi bölge ülkelerinin politik ve ekonomik açıdan Avrupa degerleri ve kriterlerine yaklasmasını saglamaktır. Bu amaçla AB, Masrek ülkeleri ile iliskileri resmi bir statüye oturtmak için, rapor, plan ve belgeler yayımlamaktadır. Bu belgeler bölge ülkelerindeki eksiklikleri ortaya dökmekte ve yapılması gerekenleri sıralamaktadır. Ayrıca Komsuluk Politikası kapsamında olusturulan Avrupa Komsuluk ve Ortaklık Aracı komsu ülkelere ekonomik ve politik reformlarını gerçeklestirmeleri için mali fon destegi saglamaktadır. Ancak Masrek bölgesinde hem ülkelerin kendi aralarındaki çatısmalar hem de Avrupa'ya karsı olumsuz durusları AB'nin bu yoldaki çabalarına engel olmaktadır. Bu sebeple Politika'nın etkileri hem siyasi hem de ekonomik alanda henüz sınırlı olarak ortaya çıkmaktadır. Anahtar Kelimeler: 1) Yakın Dogu, 2) Barselona Süreci, 3) Avrupa Komsuluk Politikası, 4) Avrupa Komsuluk ve Ortaklık Aracı, 5) Politik ve Ekonomik Etkiler