Ayancık ve çevresindeki mezar taşları

Mezar taşları, milletlerin yerleştikleri toprak parçalarında hüküm sürdüklerini gösteren deliller niteliğindedir. Anadolu'ya göç eden Türkler, yaptıkları mezarlara, 20. yy'a kadar bölgelerin sanatsal ve edebi zenginliklerine göre anlam yükleyerek mezar taşları dikmişlerdir. 20. yy.'ın ikinci yarısından sonra ise, sadece doğum ve ölüm tarihlerini belirten bir kimliğe dönüştürmüşlerdir. Bu araştırmada, Sinop İli Ayancık İlçesi ve çevresinde bulunan Osmanlı Dönemine ait 152 mezar taşı konu edinilmiştir. Araştırma sahası Ayancık ilçe merkezi başta olmak üzere, Tarakçı, Bahçeli, Dedeağaç, Ünlüce, Ortalık, Kaldırayak, Bakırlızaviye, Gürsökü, Kütük, Çaylıoğlu köyleridir. Çalışmamızın temel amacı, bir tür tapu senedi hükmündeki mezar taşlarını incelemek suretiyle, bölgenin sanatsal yönünün ve kültürel derinliğinin ortaya çıkarılmasına katkı sağlamak ve ayrıca yakın ve uzak çevre ile olan ve kültürel bağın tespitine katkı sağlamaktır. Bu amaca yönelik olarak bahsi geçen mezar taşları tarih, tip, kitabe, yazı türü, başlık, malzeme ve süslemelerde kullanılan motifler bakımından değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Buna göre taşlar Osmanlının son dönemine ait olup 18, 19 ve 20. yüzyıllardan kalmadır. 110 tanesi başucu 52 tanesi ise ayakucu şâhidesi şeklinde olan taşların 53 erkek, 37 kadın ve 4 kimliği belirsiz mezar üzerinde yer aldığı görülmüştür. Erkek mezar taşlarının, fes, sarık, kavuk ve dardağan türünde başlığa sahip oldukları görülmüştür. Kadın mezar taşlarının başlıkları ise bitkisel formlu tepelikler ile şualı güneş, hotoz ve dairesel unsurlardan müteşekkildir. Erkek ve kadın mezar taşlarından alınlıklı olanlar, sivri, üçgen ve yuvarlak kemerli forma sahiptir. Malzeme olarak mermer ve taş, işleme tekniği olarak oyma ve kabartma teknikleri karşımıza çıkmaktadır. Ayancık ve çevresindeki Osmanlı dönemi mezar taşları bölgenin kültürel zenginlikleri arasındadır. Dolayısıyla bunların her türlü doğal ve yapay tehlikelere karşı korunması gerekmektedir. Detaylı bir araştırma ile Ayancık'ın tüm köylerindeki mezar taşları araştırılıp gün yüzüne çıkarılmalı ve sanat tarihine kazandırılmalıdır. Temennimiz bu çalışmanın ileride yapılacak olan mezar taşı çalışmalarına kaynak ve basamak teşkil etmesidir.