Ayaz İshaki'nin Tatar'ın Kızı romanına kültürdilbilimsel bir yaklaşım

Kültür; bir milletin edebiyatı, sanatı, tarihi, geleneği, müziği, maddi ve manevi değerlerinin toplamıdır. Her dönemde canlılığını koruduğu için, oluştuğu millet yok olsa dahi varlığını dil aracılığıyla gelecek nesillere aktarabilir. Dil, dünya görüşünün oluşumu açısından önemli bir araçtır. Batılı dil bilginleri ve filologlar, dilin belli bir yerde ve dönemde tükenmiş olsa dahi yazılı ve sözlü kültür aracılığıyla gelecek nesillere aktarıldığını belirtirler. Bu bağlamda araştırmacılar eserlere ayrı bir özenle, bir arkeolog titizliğiyle yaklaşırlar. Böylece dilin hem şekil hem de muhtevasına bakarak insan kültürünü tanıyabilirler. Her milletin kendine özgü ayrı ayrı kültür öğeleri olabileceği gibi kardeş milletlerde ortak kültürel değerlere de rastlanır. Bu açıdan zengin kültürel değerlere sahip olan Kazan Tatarlarının edebi mirası ayrı bir yer tutmaktadır. Özellikle toplumun gerçek yaşantısına dayalı eserlerden oluşan XX. yüzyıl başı Kazan Tatar edebiyatı, yüzyıllar boyunca şekillenen ve bu dönemde kendisini tam anlamıyla ifade eden milli kültür ögeler açısından dikkat çekicidir. Altın Çağ olarak adlandırılan dönemin güçlü kalem ustaları: Ayaz İshaki, Alimcan İbrahimov, Aliesgar Kamal, Mirheyder Feyzi gibi nesir ve dram yazarlarının eserlerindeki kültürel unsurlar Tatar söz varlığının zenginleşmesine büyük katkı sağlamıştır. Tez çalışmasında, Ayaz İshaki'nin muhacirlik döneminde, vatan hasretiyle kaleme aldığı ve Kazan Tatar kültürüne özgü değerleri yoğun bir üslupla işlediği Tatar'ın Kızı adlı romanı edebi ve kültürdilbilimsel açıdan incelenmiştir. Somut kültürel ögeler; akrabalık ilişkileri, yurt ve toprak kavramı, milli yemek kültürü, milli giyim gibi başlıklar, soyut yani insanın iç dünyasını kapsayan kavramlar; kişinin niteliksel ve ahlaki dünyasını anlatan kavramlar, his ve duyguları niteleyen kavramlar, kişinin iç dünyasını işleyen kavramlar gibi alt başlıklar altında ele alınmıştır. Dilsel unsurlar aracılığıyla dilde varlığını sürdüren ve eserlere yansıyan kültürün değişmez nitelikleri tespit edilmiş; böylece bir milletin kendine özgü söz varlığı üzerinden dünya görüşü analiz edilmeye çalışılmıştır.