Ayazağa yerleşmesinin bir örneklem üzerinden sosyo-kültürel ve fiziksel analizi

Kent, insan topluluğunun yoğun bir şekilde yaşadığı yerleşim birimi olarak nitelendirilen, fiziki çevrenin ve ekonomik organizasyonun bir arada bulunduğu, farklı amaçlar için kullanılan çok sayıdaki binalardan oluşan, ekonomik, sosyal ve kültürel faaliyetlerin, aktivitelerin gerçekleştirildiği mekanlar topluluğudur. Bu mekanlarda yaşayanlar ise biyolojik, toplumsal ve psikolojik bir varlık olan birey yani kullanıcılardır.Mekan kavramı mimarlık alanında da pek çok araştırmaya konu olmuştur. Mekan, sadece bireylerin ya da toplumların içinde çeşitli eylemler gerçekleştirdiği fiziksel bir olgu değil, toplumların kültürlerine, yaşam şekillerine, sosyal yapılarında geçirdikleri değişimlere bağlı olarak çeşitli anlamlar, bilgiler içeren bir oluşumdur. Toplumlar kendilerine özgü karakteristik özellikleri mekânsal sistemler içinde yaşadıkları mekânla ve mekânsal organizasyonlarla iletirler. Her toplum ve toplumsal grup kendini ifade eden kendine özgü bir mekânsal model biçimlendirmektedir. Gerek yerleşim, gerek bina ölçeğinde ev, sokak, meydan, odalar, holler gibi benzer elemanlardan oluşan inşa edilmiş çevrelerde kültürden kültüre farklılığı yaratan şey bu elemanların organizasyonundaki ve ilişkilerindeki ilkeler ve onların ifade ettiği anlamlardır.Kullanıcıların alışkanlıkları, gelirleri, sosyal yaşantılarındaki farklılıkla, kültürel eğilimleri, kendilerini çağdaş yaşam koşullarına uyarlama istekleri sonuçta kendilerini mekanlara yansıtmada önemli rol oynamaktadır.Kentin bir alt birimi olan mekanların, kullanıcılar tarafından oluşturulurken hangi mekansal anlayışa göre yapılandığı sosyo-kültürel ve fiziksel açıdan incelenebilir. Bugün kentlerin büyümesi ve dönüşmesi aşamasında bu konuda fikir sahibi olunması yeni yapılacak tasarımlara önemli bir girdi oluşturabilir. Bu çalışmada bu amaçla her an dönüşüme uğraması muhtemel olan bir semt bu amaçla ele alınmıştır. Bu tezde İstanbul ili, Sarıyer İlçesi Ayazağa Köyü Mahallesi konut alanı ele alınmakta ve bu konut alanlarındaki mekânsal organizasyonlarda sosyal yapının rolü saptanmaya ve arada bağ kurulmaya çalışılmaktadır. Kullanıcıların sosyal yapılarının belirlenmesi amacı ile incelenen evlerde anket çalışması ile görüşmeler yapılmış, mevcut konut alanlarının organizasyonunu açıklayan sosyo-ekonomik faktörler, sırasıyla kullanıcıların gelir, yaş, eğitim, cinsiyet vb. özellikleri göz önüne alınarak elde edilmiştir.Kullanıcılar tarafından yapılan konutlar sentaktik analiz yöntemi ile incelenip değerlendirmeler yapılmıştır. İncelemeye alınan evlerin buradaki nüfusun göç ettiği bölge konutlarını model aldığı ortaya konmuş ve ilerde bir dönüşüme uğraması halinde Ayazağa kullanıcılarının geleneksel değerlerini koruduğu ve bunları ev planlarında yansıttığının göz önünde bulundurularak yeni tasarımlar yapılması gereği tavsiye edilmiştir.