Ayçiçeğinde kullanılan tohum ilaçlarının bal arılarına olan etkilerinin belirlenmesi

Amaç: Ayçiçeğinde kullanılan tohum ilaçlarının bitkiye taşınması sonucunda arılar için farklı riskler oluşmaktadır. Tohum ilacı olarak kullanılan pestisitlerde metalaxyl-M, thiamethoxam ve clothianidin etkili maddeli tohum ilaçlarının arılara toksikolojik etkilerinin tarlada ve tül serada belirlenmesi, bu pestisitlerin kalıntılarının arılarda, polende ve balda belirlenerek oluşturabilecekleri risklerin hesaplanması amaçlanmıştır. Materyal ve Yöntem: Ayçiçeği tohumlarında metalaxyl-M, thiamethoxam ve clothianidin etkili maddeleri tohum ilaçlaması yapılarak ekim gerçekleştirilmiştir. Yapılan çalışmada, tül seralara ve açık alanlara arı kovanları yerleştirilip günlük ölü arı takibi yapılmıştır. Ayçiçeği çiçekleme döneminde bitkilerden polen örneği alınmıştır. Çiçeklenme döneminin bitmesiyle kovanlardan bal örneği alınmıştır. Toplanan bal ve polen örneklerinde, ekstraksiyon işlemi modifiye edilmiş QuEChERS metoduna göre yapılmıştır. Daha sonra pestisit analizleri LC-MS/MS cihazında gerçekleştirilmiştir. Metalaxyl-M, thiamethoxam ve clothianidin etken maddelerinin arılara karşı risk durumu hesaplanmıştır. Bulgular: Arı, bal ve polende konsantrasyon düzeyi tespit edilmiştir. Polende clothianidin 221,5 µg/kg thiamethoxam 79,5 µg/kg ve metalaxyl-M 53 µg/kg değerinde bulunmuştur. Tül seradan temin edilen balda clothianidin 1,65 µg/kg thiamethoxam 2,12 µg/kg bulunurken açık alanda clothianidin 1,79 µg/kg, thiamethoxam 1,89 µg/kg olarak saptanmıştır. Tül seradan toplanılan arıda clothianidin 0,56 µg/kg, thiamethoxam 4,85 µg/kg düzeyinde açık alanda bulunan örneklerde clothianidin 1,43 µg/kg, thiamethoxam 4,93 µg/kg tespit edilmiştir. Arı ve bal örneklerinin hiçbirinde metalaxyl-M konsantrasyon düzeyine rastlanılmamıştır. Günlük ölü arı takibi yapılan deneme alanında en yüksek ölüm clothianidin ile tohum muamelesi yapılan parselde tespit edilmiştir. Ayrıca ortalama ölü arı sayısının tül serada ve açık alanda farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Sonuç: Çalışmada kullanılan tohum ilaçlarının arı, bal ve polene etkisi değerlendirilmiştir. Sistemik etkiye sahip olan tohum ilaçlarının, bal arılarına karşı önemli bir risk oluşturduğu tespit edilmiştir. Elde edilen veriler değerlendirildiğinde ayçiçeği ekiminde uygulanılan clothianidin, thiamethoxam ve metalaxyl-M bal arıları için önemli bir tehdit oluşturabileceği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Ayçiçeği, Balarısı, Thiamethoxam, Clothianidin, Metalaxyl-M, Kalıntı, Tohum İlaçları