Aydın ilinde kestane kanserinin biyolojik mücadelesinde kullanılan hipovirülent Cryhonectria parasitica ırklarının doğal yayılışı

Amaç: Aydın ilinde kestane kanseri ile mücadele amacıyla geçmişte (2016 ve 2017) hipovirülent ırk uygulanmış kestane ağaçlarında yıllık olarak yapılan görsel incelemelerde, tüm parsellerde hipovirülensliğin varlığının devam ettiği yönünde izlenimler elde edilmiştir. Ancak hipovirülensliğin bu başarısı bilimsel ölçümler sonucu elde edilmiş verilerle henüz teyit edilmiş değildir. Bu çalışmanın amacı; Aydın ili kestane alanlarına uygulanmalarının 7'nci yılında, hipovirülent ırkların kanser üzerinde kalıcılığı, kanser iyileşmelerinin ve ağaçların sağlık durumu ve hipovirülensliğin doğal yayılma durumunun belirlenmesidir. Materyal ve Yöntem: Aydın ilinin Efeler, Köşk ve Nazilli ilçelerinde geçmişte hipovirülent ırk uygulaması yapılmış 5 lokasyonda uygulama yapılan ve yapılmayan ağaçlarda hipovirülent kanserlerin varlığı değerlendirilmiştir. Eş zamanlı olarak incelenen kanserlerden doku örnekleri alınmış (382 örnek) ve laboratuvarda örnekler üzerinden Cryphonectria parasitica'nın izolasyon işlemleri gerçekleştirilmiştir. İzolatların hipovirülent ırk tanısı kültürel özellikleri üzerinden gerçekleştirilmiş ve şüpheli olan izolatlarda dsRNA analizi ile teyit işlemi yapılmıştır. Bulgular: Saha incelemelerinin yapıldığı tüm lokasyonlarda hipovirülent ırk uygulanan ağaçların neredeyse tamamının 7. yılda da hayatta kaldığı ve kanserlerde iyileşme dokularının aktif olduğu gözlemlenmiştir. Bunun dışında hem uygulama yapılmış ağacın diğer kısımlarında hem de uygulama yapılmamış çevre ağaçlarda iyileşen kanserlerin varlığı sıklıkla tespit edilmiştir. Kanserli doku örnekleri üzerinde yapılan laboratuvar çalışmalarında iyileşme belirtisi gösteren kanserlerin neredeyse tamamından hipovirülent tipte beyaz koloni oluşturan C. parasitica izolatları elde edilmiş ve böylece de iyileşme belirtisi gösteren kanserlerin çoğunun hipovirülent tipte olduğu teyit edilmiştir. Hipovirülent ırkın aynı ağaç üzerinde yayılması çevre ağaçlara yayılmasına göre daha etkin bulunmuştur. Sonuç: Bu çalışma ile Aydın ili kestaneliklerini tehdit eden kestane kanserinin mücadelesinin C. parasitica'nın hipovirülent ırklarının kullanıldığı biyolojik kontrol ile mümkün olduğu ortaya konmuştur. Ayrıca; Aydın ili koşullarında hipovirülent ırkların doğa koşullarında kalıcılığının yıllarca sürebileceği ve doğal yolla kendiliğinden yayılarak yıllar geçtikçe giderek artan düzeyde bir etkisinin olacağı çok açık bir şekilde görülmüştür. Anahtar kelimeler: Kestane, Kestane kanseri, Cryphonectria parasitica, Hipovirülenslik, Biyolojik Mücadele