Aydın ilinde pazara yönelik süt sığırcılığı işletmelerinin verimliliklerinin belirlenmesi

insan beslenmesinde büyük öneme sahip olan hayvansal ürünlerden bir tanesi desüttür. Süt sığırcılığının artan nüfusun süt ihtiyacına cevap verebilmesi verimliliği artırmaklamümkün olabilecektir.Aydın ili Damızlık Sığır Yetiştiricileri Birliği'ne 2005 yılında kayıtlı olan 1429işletmeden tabakalı tesadüfi örnekleme yoluyla seçilen 100 tanesiyle yapılan anketlerden eldeedilen sonuçlar bu araştırmanın verilerini oluşturulmuştur. Bu 100 işletmenin 60 tanesi 2-10baş, 23 tanesi 11-20 baş, 17 tanesi de 21 - + baş hayvan varlığına sahip işletmelerdir.Sırasıyla bu işletmeler 1., 2., ve 3. grup işletmeler olarak adlandırılmışlardır.Hazırlanan bu verilerden yola çıkarak bu işletmelerin temel yapısal özellikleri ortayakonulmuştur. Bunun yanında işletme gruplarının ekonomik analizleri yapılmış, bir litre çiğ sütmaliyetleri hesaplanmış, kısmû verimlikleri ve etkinlikleri analiz edilmiştir. Araştırmanınsonunda bu işletme gruplarının toplam faktör verimlilikleri ortaya konulmuş ve üreticiler veişletmelerin bazı özelliklerinin etkinliğe etkileri araştırılmıştır.ncelenen işletmelerin brüt üretim değerinin %63,37'sini süt satışı gelirlerioluşturmaktadır. %7,50'lik pay reforme inek satışlarından elde edilen gelire aittir. Diğerhayvan satışları (buzağı, tosun vb.) %9,39, çiftlik gübresi ise %19,74'lük paya sahiptir.şletmeler genelinde brüt üretim değeri ortalaması 52662,84 YTL'dir. Brüt üretim değerininbüyükbaş hayvan birimine ortalaması 2311,50 YTL'dir.ncelenen işletmelerin değişken masraflarının %72,82'sini yem giderleri, %2,39'unugeçici işçi giderleri, %6,84'ünü veteriner ve ilaç giderleri, %3,94'ünü suni tohumlamagiderleri, %11,60'ını akaryakıt giderleri, %0,52'sini tuz ve vitamin giderleri, %0,92'sini merave otlak giderleri, %0,96'sını ise nakliye giderleri oluşturmaktadır. şletmeler genelindedeğişken masraflar (girdiler) 31191,70 YTL'dir. Büyükbaş hayvan birimi başına değişkenmasraflar 1369,08 YTL'dir.şletmelerin ortak masrafları olan daimi işçi giderleri 1823 YTL, akaryakıt giderleri3619,50 YTL, vergi ve harçlar 331,56 YTL, sigorta giderleri de 1063,30YTL'dir. Ortakmasraflar toplamı işletmeler genelinde 6837,41 YTL'dir.Brüt üretim değerinden değişken girdilerin çıkartılmasıyla bulunan brüt marjişletmeler genelinde 21471,14 YTL'dir. Büyükbaş hayvan birimi başına düşen brüt marj942,42 YTL'dir. BBHB başına düşen brüt marj 1072,96 YTL ile 2. grup işletmelerde enyüksektir.Sürü yenileme payı, ahırın normal tamir ve bakım giderleri, alet-ekipman giderleri,daimi işçi ücretleri, arazi kirası, borç faizleri, elektrik, su, vergi ve harçlar, ile sigortagiderlerinden oluşan sabit masraflar işletmeler genelinde 17625,76 YTL'dir. Brüt marjdansabit masrafların çıkartılmasıyla hesaplanan net tarımsal gelire ilave olarak desteklemeödemeleri dahil edilmiştir. Bu şekilde hesaplanan net tarımsal gelir, işletmeler genelinde12419,81 YTL'dir.şletmelerin 1 litre çiğ sütü 0,571 YTL'ye ürettikleri saptanmıştır. Bu rakam 1. grupişletmelerde 0,600 YTL, 2. grup işletmelerde 0,500 YTL ve 3. grup işletmelerde 0,562YTL'dir.şletmelerin kısmû verimlilik hesaplamalarından elde edilen sonuçlar genel olarakişletme ölçeği büyüdükçe verimliliğin de arttığını doğrular niteliktedir. şletmelerde E Gbaşına düşen BÜD 34,94 YTL'dir. Bu rakam 1. grup işletmelerde 20,70 YTL iken 3. grupişletmelerde 64,88 YTL'dir. BÜD'nin toplam aktif sermayeye oranlanmasıyla bulunansermaye verimliliği işletmeler genelinde 0,096'dır. Nisbû kar olarak da tanımlanan değişkengirdilerin verimliliği ise BÜD'nin değişken girdilere oranlanması sonucu bulunmuştur.Değişken girdiler verimliliği 1. grup işletmelerde 1,72, 2. grup işletmelerde 1,84, 3. grupişletmelerde 1,59, genelde ise 1,69'dur. Kısmi verimlilik hesaplamalarının sonuncusu olanhayvan verimlilikleri, BBHB başına 2311,49 YTL, sağmal inek başına 4054,11 YTLbulunmuştur.şletmeler genelinde yapılan etkinlik hesaplamaları sonucunda 15 işletmenin %100etkinlikle çalıştıkları saptanmıştır. Bu işletmelerden 6 tanesi 1.grupta, 5 tanesi 2.grupta, 4tanesi 3. gruptadır. şletmelerin etkinlikleri en düşük %42,58, en yüksek %100, ortalama%79,43 olarak bulunmuştur. Etkinlik değerini maksimize etmek için işgücü kullanımını%24,22 oranında azaltmak, toplam aktif sermaye kullanımını %28 oranında azaltmak,değişken girdileri %24,41 azaltmak, BBHB'ni ise %23,37 oranında azaltmak yerindeolacaktır.Cobb-Douglas üretim fonksiyonu ile işletmelerin TFV'leri hesaplanmış ve işletmegrupları içerisinde TFV'leri en yüksek işletmelerin 1. grupta oldukları saptanmıştır. Cobb -Douglas üretim fonksiyonunu oluşturan parametreler arasında TFV'nin istatistikû anlamda 1.ve 3. grupta anlamlı olduğu, ayrıca genelde de anlamlı olduğu saptanmıştır.Ayrıca istatistikûanlamda önemli olan diğer parametreler değişken girdiler ile BBHB'dir. Kullanılan işgücü iletoplam aktif sermayenin fonksiyonda istatistikû olarak önemli olmadıkları saptanmıştır.şletme etkinliği ile işletme ve üretici özellikleri arasındaki ilişkiyi göstermekamacıyla etkinliği yüksek 50 işletme ile etkinliği düşük 50 işletmeden oluşturulan iki gruba ttesti uygulanmış ve bu test sonucunda işletmecinin yaşının, öğrenim durumunun ve sütsığırcılığı tecrübesinin işletme etkinliğini istatistiki olarak etkilemediği, etkinliği istatistikselanlamda etkileyen işletme özelliğinin sahip olunan BBHB olduğu saptanmıştır.