Aydın yöresi hayıt (Vitex agnus-castus) alanlarında üretilen ballarda polen analizi

Amaç: Bu araştırma, Aydın ilinde hayıt bitkisi alanlarında üretilen ballarda hayıt polen düzeyini ve üretim alanlarında bal arılarının yararlandığı polen kaynaklarının belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Materyal ve Yöntem: Bu çalışma, ADÜ Ziraat Fakültesi Arı ve İpekböceği Uygulama ve Araştırma Ünitesi'nde TAGEM Projesi kapsamında oluşturulan bal arısı kolonilerinde yürütülmüştür. Araştırmada, 2021 yılında, ADÜ Ziraat Fakültesi Kampüs alanı ve Aydın'da üç farklı lokasyonda tutulan kolonilerden elde edilen polenlerin ait oldukları bitki türleri belirlenmiştir. Bitki polenlerinin Wodehouse Yöntemiyle hazırlanmış gliserinli bazik fuksin ile boyanarak mikroskopta görüntüleri elde edilmiştir. Elde edilen referans görüntüler ile balda ve polen peletlerinde bulunan polen hücrelerinin botanik kökenleri tespit edilmiştir. Araştırmada, 2020, 2021 ve 2022 yıllarında Aydın hayıt alanlarında üretilen ballarda polen analizleri yapılmıştır. Fakülte kolonileri ve hayıt balı üreticilerinden temin edilen 24 adet balda polen analizi, polen tuzaklarından toplanan polen peletlerine ait örnekler ise, Sawyer Yöntemi'ne göre, Leica DM750 model ışık mikroskobu ile görüntülenmiştir. Elde edilen görüntüler daha önce hazırlanan referans bitki preparatları ile karşılaştırılarak baldaki hayıt poleni düzeyleri ve arılarının yararlandığı kaynaklar tespit edilmiştir. Bulgular: Araştırmada toplam 24 adet bal numunesinde yapılan hayıt poleni oranları; 2020, 2021 ve 2022 yılında sırasıyla ortalama % 28.8±9.68, %5.3±2.17 ve % 29.4±10.01 olarak tespit edilmiştir. En yüksek hayıt polen oranı, 2020 yılında % 57,80 ile Kuyucak-Gencelli'de, en düşük hayıt polen oranı ise, 2021 yılında %0.68 ile Karpuzlu-Tekeler'de üretilen ballarda saptanmıştır. Hayıt poleninin yanı sıra bal örneklerinde; kekik, sığır kuyruğu, altın sarı diken, deve dikeni, çakır dikeni, boğa dikeni minör ve sekonder düzeyde tespit edilmişlerdir. Sonuç: Bu çalışmada, hayıt alanlarında üretilen bal örneklerinde hayıt polen oranı çok geniş bir varyasyon göstermiştir. Bu nedenle hayıt bitkisine özgü fenolik ve aromatik bileşiklerin balda tespiti üzerine yapılacak analiz ve yöntemlerin hayıt balının tanımlanmasında polen analizi ile birlikte kullanılması, sonuçların daha güvenilir olmasını sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Bal, polen, hayıt (Vitex agnus-castus), palinoloji