Aylık akışlar için genelleştirilmiş periyodik bileşen modelleri

Periyodik parametrelerin hem gözlenmis, hem de periyodik fonksiyon uyarlanmıs degerleri, periyodik stokastik süreçlerin matematiksel modelleme isleminde sürecin mevsimsel unsurlardan arındırılması amacıyla kullanılmaktadır. Bu parametreler simülasyon ve sentetik veri türetimi için büyük öneme sahip olmasına ragmen, literatürde bunların bölgesellestirilmelerine iliskin bir çalısmaya erisilememistir. Bu çalısmada, tanmlanan bir homojen alt bölgede, aylık akarsu akıslarının temel parametrelerinin yıl içi periyodik davranıslarının bölgesellestirilmesi için, fonksiyonel olmayan (parametrik olmayan) ve fonksiyonel (parametrik ) yaklasımlar olarak adlandırılan iki katagoride bes farklı yaklasım ele alınmıstır. Bu yaklasımlar, aylık periyodik parametrelerin standardize (veya normalize) degerlerinin veya bu parametrelerin boyutsuz uyarlanmıs harmonik fonksiyonlarının bölgesellestirilmesine dayanmaktadır. Hidrolojik benzer (homojen) alt bölgeler, periyodik parametrelerin standardize degerleri cinsinden Euclidean metrik uzaklıklara dayanan hiyerarsik guruplama yöntemi ve ortalama baglantılar (average linkage) teknigi kullanılarak belirlenmistir. Bölgesellestirme yaklasımlarının noktasal ve bölgesel performansları, herbir yaklasım için boyutsuz ortalama göreli hata ve ortalama karesel hatanın karekökü ölçütleri yardımıyla irdelenmistir. Türkiyenin güneyindeki Seyhan ve Ceyhan havzalarında yer alan 30 istasyonun verileriyle yapılan çalısmada, her iki tip bölgesellestirme yaklasımının da özellikle aylık gözlem kayıtlarının bulunmadıgı veya kısa süreli oldugu akıs kesitlerinde, aylık akısların periyodik bilesenleri için oldukça güvenilir bölgesel tahminler verebildigi gösterilmistir. Fonksiyonel olmayan yaklasımın daha fazla parametre gerektirmesi, fonksiyonel yaklasımları daha da cazip kılmaktadır. Anahtar sözcükler: aylık akıslar, genellestirilmis modeller, periyodik parametreler, bölgesel homojenlik